Gwamnatin Tarayyar Najeriya ta sanar da wani sabon tsari na ba da fifiko wajen ɗaukar ma’aikata a aikin gwamnati ga iyalan jami’an tsaro da kuma fararen hula da suka rasa rayukansu sakamakon ayyukan ta’addanci a faɗin ƙasar. Wannan shiri na musamman zai bai wa waɗanda abin ya shafa damar samun aiki kai-tsaye ba tare da buƙatar yin gasa da sauran jama’a a jarrabawar neman aiki ba. Manufar wannan mataki ita ce tallafa wa iyalan da suka yi wannan babban rashi, a matsayin wata hanya ta nuna godiya ga sadaukarwar da waɗanda suka mutu suka yi wajen kare ƙasa da kuma al’ummarta. Hukumar ta bayyana cewa wannan wata hanya ce ta rage raɗaɗin da iyalai ke fuskanta bayan rasa masu kula da su, tare da tabbatar da cewa an samar musu da hanyar dogaro da kai mai dorewa a cikin ma’aikatun gwamnati. Wannan tsarin zai shafi iyalan da suka tabbata cewa ayyukan ta'addanci ne suka yi sanadiyyar mutuwar 'yan uwansu, kuma za a aiwatar da shi a ƙarƙashin kulawar hukumomin da suka dace.
Fafutukar Daukar Ma'aikata na Musamman
Darakta-Janar na Hukumar Kula da Ayyukan yi ta Ƙasa, wato NDE, Malam Abubakar Nuhu Fikpo, shi ne ya bayyana wannan ƙudiri a lokacin da yake jawabi a wurin wani taron ƙaddamar da shirin horas da sana’o’i a birnin Minna, babban birnin jihar Niger. Ya ce matakin wani ɓangare ne na ƙoƙarin gwamnatin tarayya na rage raɗaɗin talauci da kuma samar da hanyoyin dogaro da kai ga waɗanda suka fi buƙata a cikin al'umma. Malam Fikpo ya jaddada cewa wannan shiri ba wai kawai zai takaita ga samar da guraben aiki ba ne, a'a, har ma da samar da horon sana’o’i daban-daban da za su taimaka wa waɗanda suka ci gajiyar shirin su tsaya da ƙafafunsu. Ya ƙara da cewa an ɗauki wannan mataki ne domin a tabbatar da cewa iyalan da suka rasa ma’abota su sun samu tallafin da ya dace don ci gaba da rayuwa cikin mutunci.
A nasa ɓangaren, gwamnan jihar Niger, Alhaji Mohammed Umar Bago, wanda ya samu wakilcin kwamishinan kula da kanana da matsakaitan masana'antu, Alhaji Umar Rabe, ya yaba wa gwamnatin tarayya da hukumar NDE kan wannan shiri. Ya bayyana cewa gwamnatin jiharsa a shirye take ta ba da dukkanin haɗin kan da ake buƙata don ganin an aiwatar da shirin cikin nasara a faɗin jihar. Gwamna Bago ya ce wannan wata babbar dama ce ga ƴan asalin jihar da suka cancanta su samu aikin yi da kuma horon da zai inganta rayuwarsu. Ya kuma yi kira ga hukumomin da ke da alhakin aiwatar da shirin da su tabbatar da an yi shi cikin adalci da gaskiya, ta yadda waɗanda aka yi shi domin su ne kaɗai za su amfana. Ya ce gwamnatin jihar Niger za ta ci gaba da ƙulla irin wannan haɗin gwiwa da hukumomin tarayya don samar wa al'ummarta ci gaba mai ɗorewa.
Hukumar ta ce tsarin zai tanadi hanyoyi na musamman don tantance waɗanda suka cancanci shiga cikin shirin, inda za a yi la’akari da takardun da suka tabbatar da mutuwar ɗan uwa sakamakon ayyukan ta’addanci. Haka nan, za a buƙaci shaidu daga shugabannin al’umma da kuma jami’an tsaro don tabbatar da sahihancin kowane iƙirari kafin a bai wa mutum wannan dama. An tsara wannan ne domin a hana waɗanda ba su cancanta ba yin amfani da wannan kafa ta rashin gaskiya. Hukumar ta kuma yi alƙawarin cewa za a gudanar da aikin cikin gaskiya da riƙon amana, ba tare da nuna bambanci ko son kai ba. An kuma shirya kafa kwamitoci na musamman a matakin jihohi da za su riƙa sa ido kan yadda aikin ke gudana don tabbatar da an bi ƙa’idojin da aka shimfiɗa. Manufar ita ce a tabbatar da cewa tallafin ya isa ga ainihin waɗanda suke cikin buƙata.
Dalilan Da Gwamnati Ta Dauki Matakin
A yayin da yake ƙarin haske kan dalilan da suka sa aka ɗauki wannan mataki, babban sakataren dindindin a ma’aikatar ayyuka na musamman da harkokin gwamnatoci, Dakta Anthonia Ekpa, ta ce shirin wata hanya ce ta nuna juyayi da kuma tallafa wa iyalan da suka rasa 'yan uwansu a hannun 'yan ta’adda. Ta bayyana cewa gwamnatin tarayya ta fahimci irin raɗaɗi da kuma mawuyacin halin da waɗannan iyalai ke shiga bayan rasuwar waɗanda suke dogaro da su. Ta ce, “Mun fahimci cewa ba za a iya maye gurbin ran da aka rasa ba, amma wannan wani ƙoƙari ne na rage musu raɗaɗi da kuma tabbatar da cewa ba a manta da sadaukarwar da 'yan uwansu suka yi ba.” Dakta Ekpa ta ƙara da cewa an ɗauki wannan matakin ne domin a tabbatar da cewa gwamnati ta cika nauyin da ya rataya a wuyanta na kula da waɗanda suka sadaukar da rayukansu wajen kare ƙasa. Ta kuma jaddada cewa shirin zai taimaka wajen ƙarfafa gwiwar sauran jami’an tsaro da ke bakin aiki, domin za su san cewa idan wani abu ya same su, gwamnati za ta kula da iyalan da suka bari a baya.
Wani babban jami’i a hukumar kula da harkokin ‘yan gudun hijira da waɗanda rikici ya raba da muhallansu, Alhaji Sani Gwarzo, ya bayyana cewa wannan shiri ne da aka daɗe ana tattaunawa a kansa, kuma yanzu ne lokacin aiwatar da shi ya yi. Ya ce an tsara shirin ne domin ya zama mai dorewa, ba wai tallafin gaggawa da ke ƙarewa ba. A cewarsa, samar da aikin dindindin ga waɗanda suka cancanta ya fi samar musu da tallafin kuɗi ko kayan abinci na ɗan lokaci. Alhaji Gwarzo ya ce, “Manufarmu ita ce mu samar da wata hanya mai dorewa da za ta taimaka wa waɗannan iyalai su dogara da kansu. Ta hanyar ba su aiki, muna ba su damar su ci gaba da rayuwarsu cikin mutunci da kuma samun damar kula da kansu da sauran waɗanda ke ƙarƙashinsu.” Ya ƙara da cewa wannan mataki wani ɓangare ne na babban shirin gwamnati na sake tsugunar da waɗanda rikici ya shafa da kuma dawo da zaman lafiya a yankunan da ake fama da tashe-tashen hankula. Ya ce hakan zai taimaka wajen rage yawan masu zaman kashe wando da kuma hana matasa shiga ayyukan da ba su dace ba saboda rashin abin yi.
Tasirin Shirin Ga Al'umma
Wannan shiri na gwamnatin tarayya na da yuwuwar kawo sauyi mai ma'ana a rayuwar iyalai da dama da suka faɗa cikin mawuyacin hali sakamakon ayyukan ta'addanci. Samar da aiki na dindindin ga waɗanda suka rasa masu kula da su zai iya zama wata hanyar da za ta rage musu raɗaɗin rashin da suka yi, tare da basu damar sake gina rayuwarsu. Masu fashin baƙi na ganin cewa matakin zai iya taimakawa wajen rage talauci a tsakanin waɗannan iyalai, waɗanda galibi ke faɗawa cikin matsanancin hali bayan mutuwar waɗanda suke dogaro da su. Hakan kuma zai iya rage nauyin da ke kan ƙungiyoyin agaji da kuma gwamnatocin jihohi wajen rarraba tallafin gaggawa, domin kuwa waɗanda suka samu aiki za su iya dogaro da kansu. Wannan zai ba da damar mayar da hankali kan wasu fannonin ci gaba a cikin al'umma.
A ɓangaren tsaro kuwa, ana sa ran wannan tsari zai ƙarfafa gwiwar jami'an tsaro da ke fagen daga, domin za su samu tabbacin cewa idan wani abu ya same su, gwamnati ba za ta yi watsi da iyalansu ba. Wannan tunani na iya ƙara musu ƙwarin gwiwa da kuma jajircewa wajen sauke nauyin da ya rataya a wuyansu na kare ƙasa. Haka nan, shirin zai iya zama wata hanya ta nuna godiya ga sadaukarwar da waɗannan jami'an tsaro da fararen hula suka yi, wanda hakan zai iya ƙarfafa zumunci tsakanin gwamnati da kuma al'umma. A jihar Niger da ma sauran yankunan da abin ya shafa, ana fatan cewa shirin zai taimaka wajen rage yawan masu zaman kashe wando, musamman a tsakanin matasan da suka rasa iyayensu, wanda hakan zai iya rage haɗarin shigarsu ayyukan da ba su dace ba. Nasarar aiwatar da wannan shiri cikin adalci da gaskiya za ta tabbatar da cewa an cimma waɗannan manufofi.
Daidaitawa da Bukatun Al'umma
Masana tattalin arziki da zamantakewa sun bayyana ra'ayoyi mabanbanta kan wannan sabon tsarin na gwamnati. Dokta Fatima Yusuf, wata kwararriya a fannin tattalin arziki mai dorewa daga Jami'ar Ahmadu Bello da ke Zaria, ta ce shirin zai iya taimakawa wajen rage talauci kai-tsaye a tsakanin iyalan da suka cancanta. A cewarta, samar da aikin dindindin ya fi inganci fiye da tallafin kayan abinci ko kuɗi na riƙon kwarya, saboda yana samar da hanyar samun kuɗin shiga mai dorewa. Ta bayyana cewa, "Idan aka aiwatar da shi da kyau, wannan mataki zai iya rage nauyin da ke kan al'umma da kuma ƙungiyoyin agaji, domin zai ba wa waɗannan iyalai damar su dogara da kansu."
Duk da haka, wani mai sharhi kan harkokin zamantakewa, Malam Salisu Ibrahim, ya nuna damuwa kan yiwuwar samun cikas wajen aiwatar da shirin. Ya ce idan ba a yi taka-tsan-tsan ba, shirin zai iya fuskantar kalubale daga cin hanci da rashawa, inda waɗanda ba su cancanta ba za su iya samun shiga ta hanyoyin da ba su dace ba. Malam Salisu ya yi kira ga gwamnati da ta kafa kwamitoci masu zaman kansu da za su sa ido kan yadda ake tantancewa da kuma ɗaukar ma’aikatan. Ya jaddada cewa dole ne a tabbatar an bi ƙa'idojin da aka gindaya don ganin shirin ya cimma ainihin manufarsa ta tallafa wa waɗanda suka yi rashi na gaske.