A ranar 28 ga watan Agustan 2026, kwamitin wucin gadi da ke kula da babban tarihin Nijar ya gabatar da tsarin da zai bi wajen tattara bayanai da hujjojin tarihi a fadin kasar. A wani taro da aka gudanar a birnin Yamai, kwamitin ya bayyana cewa zai fara aiki ne a yankunan da ake ganin suna da arzikin tarihi kafin a fadada zuwa sauran sassan kasar.
An tsara wannan aiki ne domin a gaggauta tattara bayanan da suka shafi tarihin al’ummar Nijar tun daga tushe, wanda zai hada da yin tattaki zuwa yankuna daban-daban domin yin hira da masana tarihi da kuma adana muhimman rubuce-rubuce da sauran kayan tarihi. Hukumar ta ce wannan mataki zai taimaka wajen rubuta cikakken tarihin kasar domin amfanin al'ummomi masu zuwa.
Fadakarwa Kan Aikin Tarihi
Da yake karin haske kan aikin, shugaban kwamitin, Farfesa Idi Nabagawa, ya ce babban makasudin wannan shiri shi ne a tabbatar da cewa an adana tarihin al'ummar Nijar a cikin tsari mai inganci, musamman a wannan zamani da ake samun sauye-sauye masu yawa. A jawabinsa, Farfesa Nabagawa ya bayyana cewa, "Aikinmu ba zai takaita ga tattara rubuce-rubuce kawai ba. Za mu yi amfani da fasahohin zamani wajen daukar hotuna da faifan bidiyo na wuraren tarihi, da kuma yin hira da dattawa da sarakunan gargajiya wadanda suke rike da muhimman bayanai na baka." Ya kara da cewa an zabo mambobin kwamitin ne daga sassa daban-daban na kasar, ciki har da kwararru daga jami'o'i da kuma masana al'adu domin a tabbatar da cewa an samu wakilci mai adalci.
An kuma shirya gudanar da tarurrukan wayar da kai a yankunan Tillabéry da Tahoua da kuma Agadez, wadanda su ne wuraren da aikin zai fara a matakin farko. Manufar wadannan tarurruka ita ce a sanar da al'ummar wadannan yankuna muhimmancin aikin da kuma neman goyon bayansu. Wani jami'in hukumar, Malam Abdoussalam Soumaila, ya ce nasarar aikin tana matukar dogaro ne kan hadin kan da za a samu daga jama'ar gari. A cewarsa, "Muna kira ga sarakuna da malaman addini da shugabannin al'umma da su taimaka mana wajen isar da wannan sako. Tarihinmu dukiyar mu ce gaba daya, kuma wajibi ne mu hada hannu don kare ta." Ya kuma yi nuni da cewa za a kafa kananan kwamitoci a matakin kananan hukumomi a yankunan Zinder da Diffa da kuma Dosso domin saukaka aikin tattara bayanan.
Kwamitin ya yi alkawarin yin aiki kafada da kafada da cibiyoyin bincike na kasashen waje, kamar wadanda ke Burkina Faso da Mali, wadanda suke da irin wannan tarihin da ya hada yankin. Wata jami'a a kwamitin, Dr. Bagadoma, ta ce, "Muna da alaka ta tarihi da kasashe makwabta, don haka hada kai da su zai taimaka wajen cike wasu gibin da za a iya samu a cikin bayananmu." Ta ce akwai shirye-shiryen musayar kwarewa da masana daga kasashen Ouzbékistan da Tchad, wadanda suka yi nasarar aiwatar da irin wannan aiki a kasashensu. Daga karshe, kwamitin ya bayyana cewa dukkan bayanan da za a tattara za a adana su a babban dakin adana kayan tarihi na kasa da ke birnin Yamai, kuma za a samar da su ta hanyar lantarki domin saukaka bincike ga jama'a a fadin duniya.
Hanyoyin Tarin Gaskiyar Tarihi
Da yake fayyace hanyoyin da za a bi wajen tattara gaskiyar al'amuran tarihi, shugaban sashen nazari na kwamitin, Dr. Nicola Pontara, ya jaddada cewa za a yi amfani da hanyoyi uku na musamman. Hanyar farko ita ce ta binciken rubuce-rubucen da aka riga aka yi, wadanda suka haɗa da littattafan tarihi da takardun mulkin mallaka da kuma rubutun hannu na Ajami da na Larabci da ke ajiye a wurare daban-daban a faɗin ƙasar. A cewarsa, wannan zai ba su damar fahimtar abubuwan da aka riga aka sani, da kuma gano wuraren da ake da gibin bayanai. Hanya ta biyu, a cewar Dr. Pontara, ita ce tattara bayanan baka. Ya ce za a tura ƙungiyoyin masu bincike zuwa yankunan ƙasar domin yin hira da dattawa, da sarakunan gargajiya, da masana tarihi na gida, da kuma sauran mutanen da ke da masaniya kan abubuwan da suka faru a baya. Za a yi amfani da na'urorin zamani wajen ɗaukar waɗannan hirarraki a sauti da kuma bidiyo domin adana su yadda ya kamata.
Daga nan sai ya bayyana hanya ta uku, wadda ita ce nazarin wuraren tarihi da kayan tarihi. Dr. Pontara ya ce, "Za mu yi aiki tare da masana ilimin kimiyyar ƙasa da na kayan tarihi domin gudanar da bincike a wurare irin su tsoffin garuruwa da wuraren ibada da kuma makabartu." Ya ƙara da cewa za a yi amfani da fasahar zamani wajen zana taswirar waɗannan wurare da kuma gano shekarunsu. Za a tattara kayan tarihi kamar su tsofaffin kuɗaɗe, da makamai, da kayan aikin gona, da kuma kayan ado, inda za a kai su dakin gwaje-gwaje domin tantance sahihancinsu da kuma shekarunsu. Ya ce haɗa waɗannan hanyoyi guda uku zai taimaka wajen samar da cikakken tarihi wanda ya dogara kan hujjoji masu ƙarfi daga tushe daban-daban.
Wani mamba a kwamitin, Serge Ekué, wanda kuma shi ne shugaban bankin raya kasashen Afirka ta Yamma (BOAD), ya bayyana cewa an ware isassun kuɗaɗe domin gudanar da wannan aiki ba tare da tangarɗa ba. Ya ce bankin zai tallafa wa aikin ta fannin samar da kayan aiki na zamani da kuma horar da ma'aikatan da za su gudanar da binciken. A nasa bayanin, Mista Ekué ya ce, "Mun fahimci muhimmancin adana tarihi a matsayin wani ginshiki na ci gaban kowace al'umma, shi ya sa muka shigo cikin wannan aiki domin tabbatar da nasararsa." Ya ce wannan tallafi zai haɗa da samar da motocin da za su riƙa kai masu bincike zuwa yankuna masu wuyar shiga kamar N’Gourti da ke yankin Diffa, da kuma wasu sassan yankin Tillabéry. Ya kuma tabbatar da cewa an yi tanadin duk wasu abubuwa da ake buƙata domin ganin an kammala aikin cikin lokacin da aka tsara.
Mahimmancin Tarihi Ga Nijar
Da yake jawabi kan muhimmancin aikin, Ministan Al'adu na Nijar, Farfesa Alioune Tine, ya bayyana cewa sanin tarihin ƙasa shi ne tushen kishin ƙasa da kuma haɗin kan al'umma. A cewarsa, wannan aiki zai taimaka wajen ƙarfafa matasa su fahimci inda suka fito, wanda hakan zai zama garkuwa a gare su daga ra'ayoyin da ba su dace ba. Ya ce, "Idan matashi ya san tarihin kakanninsa da irin gwagwarmayar da suka yi wajen gina ƙasa, zai ji yana da nauyin kare ta da kuma bayar da tasa gudunmawar." Farfesa Tine ya ƙara da cewa, tarihin da za a tattara zai zama wani muhimmin makami wajen yaƙi da labaran ƙarya da ake yaɗawa game da Nijar da al'ummarta, musamman a kafafen sada zumunta na zamani.
Wata masaniyar tarihi daga Jami'ar Abdou Moumouni da ke Yamai, Dr. Aïchatou Mindaoudou, ta ce tattara wannan tarihi zai kuma buɗe sabbin hanyoyin yawon buɗe ido a ƙasar. A nata bayanin, ta ce, "Akwai wuraren tarihi masu yawa a Nijar, kamar tsoffin biranen da ke yankin Maradi da wuraren zane-zanen kan duwatsu a yankin Agadez, waɗanda ba a san su sosai ba a duniya." Ta yi nuni da cewa idan aka rubuta tarihinsu aka kuma inganta su, za su jawo hankalin masu yawon buɗe ido daga sassa daban-daban na duniya. Wannan, a cewarta, zai samar da ayyukan yi ga jama'ar yankunan da kuma ƙara wa gwamnati kuɗaɗen shiga. Dr. Mindaoudou ta kuma jaddada cewa aikin zai taimaka wajen gyara wasu kura-kurai da aka yi a baya wajen rubuta tarihin ƙasar, musamman waɗanda Turawan mulkin mallaka suka rubuta don biyan buƙatunsu.
Matakai Na Gaba A Aikin
Bayan kammala matakin farko na shawarwari da wayar da kai, hukumar ta ce mataki na gaba shi ne fara aikin tattara bayanan a aikace a yankunan da aka zaɓa. A cewar shugaban kwamitin, Farfesa Idi Nabagawa, za a tura ƙungiyoyin bincike na farko zuwa yankunan Tillabéry da Tahoua da kuma Agadez a farkon watan Oktoban 2026. Ya ce an zaɓi waɗannan yankuna ne saboda daɗaɗɗen tarihin da suke da shi da kuma barazanar da wasu wuraren tarihi ke fuskanta a can. Kowane ƙungiya za ta ƙunshi masana tarihi, da masana ilimin ɗan adam, da masu ɗaukar hoto, da kuma wakilan al'ummar yankin domin tabbatar da cewa an gudanar da aikin cikin haɗin gwiwa.
Haka zalika, an shirya gudanar da wani taron ƙarawa juna sani a birnin Yamai ga dukkan waɗanda za su shiga aikin tattara bayanan. Wani jami’in hukumar, Malam Abdoussalam Soumaila, ya bayyana cewa taron zai mayar da hankali ne kan daidaita hanyoyin aiki da kuma horar da masu binciken kan yadda za su yi amfani da sabbin na'urorin da aka tanadar don aikin. Daga nan, za a faɗaɗa aikin zuwa yankunan Maradi da Zinder a farkon shekarar 2027, inda za a mai da hankali kan tarihin kasuwanci da masarautu. Hukumar ta ce tana sa ran kammala aikin tattara bayanan a faɗin ƙasar cikin shekaru biyu, kafin a fara aikin tantancewa da rubuta cikakken tarihin.
