Jakadan ƙasar Turkiyya a Jamhuriyar Nijar, Mai Girma Özgür Çınar, ya kai ziyarar bankwana ga shugaban gwamnatin mulkin sojin ƙasar, Janar Abdourahamane Tiani. Ziyarar ta ranar Talata ta zo ne a daidai lokacin da wa'adin aikin jakadan a Nijar ya zo ƙarshe. Gidan talabijin na gwamnatin Nijar, RTN, ya nuna hotunan ganawar da ta gudana a fadar shugaban ƙasa da ke birnin Yamai. Ganawar ta ƙara ƙarfafa dangantakar diflomasiyya da ke tsakanin Ankara da Yamai, musamman tun bayan juyin mulkin 26 ga watan Yulin 2023. A yayin da wasu ƙasashen yamma da ƙungiyar ECOWAS suka kakaba wa Nijar takunkumi, Turkiyya ta ci gaba da riƙe jakadanta a birnin Yamai, lamarin da ke nuna muhimmancin da ƙasashen biyu ke bai wa juna a fannin siyasa da tsaro da kuma tattalin arziki. Tuni dai Mista Çınar ya kammala shirye-shiryen barin ƙasar.
Tarihin Janar Tiani da Nijar
An haifi Janar Abdourahamane Tiani a shekarar 1964 a wani yanki da ke kusa da garin Filingué a yankin Tillabéri, wanda ke fama da ayyukan ta'addanci a yammacin Jamhuriyar Nijar. Ya shiga aikin soja ne a shekarar 1984 inda ya yi karatu a makarantar soji ta musamman da ke Saint-Cyr a ƙasar Faransa. Ya yi aiki a matsayin kwamandan runduna ta farko a yankin Agadez da ke arewacin ƙasar, yankin da ke fama da matsalar fataucin miyagun ƙwayoyi da kuma ƙaura ba bisa ƙa'ida ba zuwa Turai. Kafin ya zama shugaban ƙasa, ya riƙe muƙamin kwamandan rundunar fadar shugaban ƙasa, muƙamin da ya hau tun a shekarar 2011 a ƙarƙashin gwamnatin tsohon shugaban ƙasa Mahamadou Issoufou.
A shekarar 2015, an zargi Janar Tiani da hannu a wani yunƙurin juyin mulki da aka yi wa gwamnatin Issoufou, amma ya musanta wannan zargi. Ya ci gaba da riƙe muƙaminsa har zuwa lokacin da shugaba Mohamed Bazoum ya hau karagar mulki a shekarar 2021. An bayyana cewa dangantakarsa da Shugaba Bazoum ta yi tsami, kuma akwai rahotannin da ke cewa Bazoum na shirin sauke shi daga muƙaminsa kafin sojoji su yi masa juyin mulki a ranar 26 ga watan Yulin 2023. Kwanaki biyu bayan kifar da gwamnatin Bazoum, a ranar 28 ga watan Yuli, Janar Abdourahamane Tiani ya ayyana kansa a matsayin shugaban Majalisar Kula da Tsaron Ƙasa (CNSP), wato gwamnatin mulkin sojin da ke riƙe da madafun ikon ƙasar.
Tun bayan hawansa mulki, Janar Tiani ya jaddada cewa juyin mulkin ya zama dole ne saboda gazawar gwamnatin da ta shige wajen magance matsalar tsaro da kuma rashin shugabanci na gari. Ya kuma ƙulla sabuwar alaƙa da ƙasashen Rasha, Mali, da Burkina Faso, waɗanda su ma sojoji ke mulki. Haka nan ya sanar da ficewar Nijar daga ƙungiyar ECOWAS tare da kafa sabuwar ƙawancen tsaro da aka fi sani da Alliance des États du Sahel (AES) tare da waɗannan ƙasashe biyu. Gwamnatinsa ta kuma soke yarjejeniyoyin soja da dama da ƙasar Faransa da wasu ƙasashen Turai, lamarin da ya sa dakarunsu suka fice daga Nijar.
Halin Nijar da Hadin Gwiwar Turkiyya
A jawabinsa ga manema labarai bayan ganawar, jakada Özgür Çınar ya bayyana cewa sun tattauna batutuwa da dama da suka shafi dangantakar dake tsakanin Ankara da Yamai. Ya ce, "Mun yi nazari kan halin da ake ciki a fannin haɗin gwiwarmu a dukkan ɓangarori, kuma mun yi musayar ra'ayi kan matakan da za mu iya ɗauka nan gaba don ƙara ƙarfafa wannan dangantaka." A cewarsa, wannan ya haɗa da fannin tsaro, da ci gaban tattalin arziki, da zuba jari, da kasuwanci, da ilimi, da kuma lafiya. Ya jaddada cewa Turkiyya da Nijar sun amince su ci gaba da aiki tare domin amfanin al'ummominsu biyu. Jakadan ya ƙara da cewa dangantakar da ke tsakanin ƙasashen biyu ta samo asali ne daga dogon tarihi da kuma al'adu masu kama da juna, wanda hakan ya zama tushe mai ƙarfi ga haɗin gwiwarsu.
Mista Çınar ya kuma bayyana cewa ya isar da saƙon gaisuwa daga shugaban ƙasar Turkiyya, Recep Tayyip Erdoğan, zuwa ga Janar Abdourahamane Tiani da kuma al'ummar Nijar baki ɗaya. Ya ce, "Na kuma isar da fatan alheri daga shugabanmu, inda ya ke taya al'ummar Nijar murnar shiga sabuwar shekarar Musulunci da kuma bukukuwan da ke tafe." Jakadan ya yi amfani da wannan dama wajen nuna godiyarsa ga hukumomin Nijar da kuma al'ummar ƙasar saboda goyon bayan da suka ba shi a tsawon shekaru huɗu da ya yi yana aiki a matsayin wakilin Turkiyya a birnin Yamai. Ya bayyana cewa ya ji daɗin zama da aiki a Nijar, kuma zai ci gaba da riƙe ƙasar da mutanenta a cikin zuciyarsa. Ya ce yana barin ƙasar ne da kyakkyawan tunani game da ita.
A nasa ɓangaren, Janar Abdourahamane Tiani ya yaba da irin rawar da jakadan ya taka wajen ƙarfafa dangantakar dake tsakanin ƙasashen biyu. Gidan talabijin na ƙasar, RTN, ya ruwaito cewa shugaban na CNSP ya jinjina wa gwamnatin Turkiyya saboda matsayinta na ci gaba da kasancewa tare da Nijar a lokacin da take fuskantar ƙalubale, musamman bayan an kakaba mata takunkumin tattalin arziki. Janar Tiani ya bayyana cewa Nijar na kallon Turkiyya a matsayin babbar abokiyar hulɗa mai mutunta 'yancin kai da kuma zaɓin al'ummar Nijar. Shugaban ya kuma tattauna kan yadda ƙasashen biyu za su iya faɗaɗa haɗin gwiwarsu a fannonin da suka shafi aikin gona, da makamashi, da kuma samar da ababen more rayuwa, waɗanda ke da muhimmanci ga ci gaban ƙasar.
Ganawar ta kuma tabo batun tsaro, inda Janar Tiani ya yi bayani kan irin nasarorin da sojojin Nijar ke samu a yaƙin da suke yi da ƙungiyoyin 'yan ta'adda a yankin Sahel. Ya gode wa Turkiyya saboda tallafin da take bayarwa a wannan fanni, ciki har da sayar da kayan aikin soja kamar jirage marasa matuƙa, waɗanda ke taimakawa wajen ayyukan sintiri da kai hare-hare a kan 'yan ta'adda. Shugaban ya sake nanata aniyar gwamnatinsa ta ganin cewa Nijar ta dogara da ƙafafunta wajen tabbatar da tsaronta da kuma kare 'yancin kanta daga katsalandan na ƙasashen waje. Ya kuma bayyana wa jakadan cewa ƙawancen da suka kafa da Mali da Burkina Faso, wato AES, wani muhimmin mataki ne na samar da zaman lafiya mai ɗorewa a yankin ba tare da dogaro da wasu daga waje ba. An kammala taron ne da musayar kyaututtuka na al'ada tsakanin jakadan da Janar Tiani, alamar bankwana da kuma fatan alheri.
Mahimmancin Sallamar Jakada
A fannin diflomasiyya, ziyarar bankwana da jakada ke kaiwa ga shugaban ƙasar da ya yi aiki wata al'ada ce mai matuƙar muhimmanci. Tana nuna ƙarshen wa'adin aikin jakadan a hukumance, kuma tana ba da dama ta ƙarshe ta tattaunawa kan batutuwan da suka shafi ƙasashen biyu a matakin ƙoli. A al'adance, wannan ganawa ta zama wata hanya ta tabbatar da ci gaban kyakkyawar alaƙa tsakanin gwamnatoci, koda bayan sauyin wakilcin diflomasiyya. Ganawar ta kuma ba da damar yin waiwaye kan nasarorin da aka samu a lokacin da jakadan ke kan aiki, tare da duba yiwuwar ƙulla sabbin tsare-tsare na haɗin gwiwa a nan gaba. Yadda aka karɓi jakadan a wannan ziyara ta bankwana da kuma irin sakon da aka isar na iya zama manuniya kan yanayin dangantakar ƙasashen. A irin wannan yanayi, musayar kyaututtuka na alama wata hanya ce ta nuna girmamawa da kuma fatan alheri ga juna, abin da ke ƙara ƙarfafa zumuncin siyasa.
Wannan ziyarar ta Jakadan Turkiyya, Özgür Çınar, ga Janar Abdourahamane Tiani na da nata armashi na musamman idan aka yi la'akari da yanayin siyasar da Jamhuriyar Nijar ke ciki. Tun bayan juyin mulkin da ya kawo gwamnatin CNSP, ƙasashe da dama na yammacin duniya sun janye jakadunsu ko kuma sun rage matakin wakilcinsu na diflomasiyya a birnin Yamai. Amma a nata ɓangaren, Turkiyya ta zaɓi ci gaba da kasancewa da jakadanta, wanda hakan ke nuna wata alama ta amincewa da sabuwar gwamnatin da kuma ƙin bin sahun ƙasashen da suka kakaba wa Nijar takunkumi. Wannan mataki na Ankara ya zama wata babbar nasara ga gwamnatin Janar Tiani a fagen siyasar duniya, domin yana nuna cewa ba a killace ta gaba ɗaya ba. Don haka, karɓar jakadan Turkiyya a fadar shugaban ƙasa domin yin bankwana ya wuce al'adar diflomasiyya kawai; ya zama wata sanarwa ce ta siyasa da ke nuna muhimmancin Turkiyya a matsayin babbar abokiyar hulɗar Nijar a wannan sabon babi na tarihinta.
Wannan ziyara ta bankwana ta ba da wata dama ga ɓangarorin biyu su sake jaddada aniyarsu ta ƙarfafa haɗin gwiwa a fannoni masu muhimmanci kamar tsaro, tattalin arziki, da zuba jari. A yayin da Nijar ke fuskantar ƙalubalen tsaro daga ƙungiyoyin masu tsattsauran ra'ayi, da kuma matsin tattalin arziki sakamakon takunkuman da aka sanya mata, hulɗa da ƙasa mai ƙarfin soja da tattalin arziki kamar Turkiyya na da matuƙar amfani. Ganawar ta kuma nuna cewa dangantaka tsakanin Ankara da Yamai ba ta dogara ne kawai kan mutum ɗaya ba, wato jakadan da ke barin gado, amma wata manufa ce ta ƙasa da za ta ci gaba da wanzuwa koda bayan sauyin ma'aikata. Wannan ya ba da tabbaci ga gwamnatin Janar Tiani cewa za a ci gaba da samun goyon bayan Turkiyya a fannoni daban-daban, abin da zai taimaka mata wajen cimma manufofinta na tabbatar da cikakken 'yancin kai da kuma ci gaban ƙasar.