Gwamnatin Jamhuriyar Nijar ta sanar da buɗe rijiyoyin mai guda 35 ga masu zuba jari na ƙasa da ƙasa, a wani yunƙuri na faɗaɗa ayyukan haƙar danyen mai a ƙasar. Sanarwar, wadda kafafen yaɗa labarai na ƙasar suka ruwaito ciki har da kamfanin dillancin labarai na Agence Nigérienne de Presse, na zuwa ne a daidai lokacin da ƙasar ke ƙoƙarin ƙara yawan man da take samarwa domin fitarwa zuwa kasuwannin duniya. Wannan mataki wani ɓangare ne na wani shiri mai faɗi na bunƙasa fannin makamashi, wanda gwamnatin mulkin sojin ƙasar ta bai wa fifiko tun bayan hawanta mulki. Rijiyoyin da aka gabatar sun bazu a sassa daban-daban na ƙasar, inda ake sa ran za su jawo hankalin manyan kamfanonin mai daga sassan duniya. Matakin na zuwa ne a wani lokaci da ake buƙatar ƙarin hanyoyin samun kuɗaɗen shiga domin tafiyar da harkokin gwamnati da kuma ayyukan raya ƙasa baki ɗaya. Gwamnatin ta bayyana cewa tana da isassun bayanai na binciken ƙasa da za su taimaka wa masu sha'awar zuba jarin su yanke shawara cikin sauƙi. Wannan sabon yunƙuri na neman masu zuba jari a fannin mai na da nufin buɗe wani sabon shafi a tarihin tattalin arzikin ƙasar, inda ake sa ran man fetur zai zama babbar hanyar samun kuɗaɗen waje.
Bude Sabbin Yankunan Man Fetur
Wannan sabon shiri na bude yankunan mai ya kunshi rijiyoyi guda 14 a yankin Agadem da ke kudu maso gabashin kasar, da kuma wasu rijiyoyi 11 a yankin Bilma da ke arewa maso gabashi. Sauran rijiyoyin sun hada da guda hudu a yankin Kafra, da wasu hudu a yankin na Kufra, sai kuma rijiyoyi biyu a yankin na Dosso da ke kudu maso yammacin kasar kusa da kan iyaka da Najeriya. Akwai sauran rijiyoyi guda biyu a yankin Tafassasset da ke arewacin kasar. Yankin Agadem dai shi ne inda tuni ake gudanar da aikin hako danyen mai a kasar, wanda ke samar da ganga dubu 20 a kowace rana. Ana sarrafa mafi yawan wannan mai a matatar mai ta Soraz da ke birnin Zinder domin amfanin cikin gida. Wannan rarraba rijiyoyin a sassa daban-daban na ƙasar na nuna faɗin yankin da ake kyautata zaton akwai arzikin mai a ƙarƙashin ƙasa, wanda hakan zai iya buɗe damammaki na raya wasu sabbin yankuna da ba a taɓa hako mai a cikinsu ba a baya.
A wani taron manema labarai da ya gudana a birnin Yamai, Ministan Man Fetur na Nijar, Mahaman Moustapha Barké, ya bayyana cewa gwamnati ta kaddamar da wani babban shiri na neman masu zuba jari a wadannan yankuna. Ya ce, "Mun kaddamar da wani gagarumin shiri na tallata wadannan rijiyoyi ga kamfanonin mai na kasashen duniya." Ministan ya kara da cewa an riga an fara ganin amfanin wannan yunkuri, inda ya ce, "Tuni wasu kamfanoni suka nuna sha'awarsu, kuma ana sa ran ganawa da su nan ba da dadewa ba." A cewar Minista Barké, wannan mataki na da nufin tabbatar da cewa an yi amfani da arzikin man fetur na kasar yadda ya kamata domin ci gaban al'ummar Nijar baki daya. Ya jaddada cewa an samar da dukkan bayanan da suka kamata game da yankunan domin saukakawa masu sha'awar zuba jari aikin tantancewa. Manufar gwamnati ita ce kara yawan man da ake hakowa domin fitarwa zuwa kasashen waje, wanda hakan zai karfafa tattalin arzikin kasar. Ministan ya kuma bayyana kwarin gwiwar cewa wannan shiri zai samu karbuwa a idon duniya, duba da yadda aka tanadi dukkan abubuwan da ake bukata domin fara aiki ba tare da bata lokaci ba.
Yawan Man Fetur da Ake Fama da Shi
A cewar hukumomi, waɗannan sabbin rijiyoyi guda 35 da aka buɗe suna ɗauke da kimanin gangar ɗanyen mai miliyan 853 da aka riga aka tabbatar da wanzuwarsu kuma a shirye suke don fara aikin haƙowa. Wannan adadi mai yawa na man fetur yana wakiltar wata babbar dama ga ƙasar ta Nijar wajen ƙara yawan man da take samarwa, wanda hakan zai ba ta damar shiga sahun manyan ƙasashe masu arzikin man fetur a nahiyar Afirka. Tabbatar da wanzuwar wannan adadi na mai na nufin cewa masu zuba jari ba za su fara aiki daga farko ba wajen bincike, a maimakon haka za su iya mayar da hankali kai tsaye kan ayyukan haƙowa da kuma fitar da shi. Wannan yana rage haɗarin da ke tattare da zuba jari a fannin mai, inda a wasu lokutan kamfanoni kan kashe maƙudan kuɗaɗe wajen bincike ba tare da samun nasara ba. Gwamnatin Nijar ta yi amfani da wannan adadi na tanadin mai a matsayin wata babbar hujja ta jan hankalin kamfanonin mai na duniya, tana mai nuna cewa zuba jari a waɗannan rijiyoyi zai haifar da riba cikin sauri. Wannan adadi na miliyan 853 bai haɗa da yiwuwar samun ƙarin mai a wasu yankunan da har yanzu ba a kammala aikin bincike a cikinsu ba, wanda ke nuna cewa arzikin man fetur na ƙasar zai iya zarce haka a nan gaba. Hukumomi sun bayyana cewa an gudanar da ingantattun binciken kimiyyar ƙasa da suka tabbatar da wannan adadi, kuma an tanadi dukkan bayanan ga duk wani kamfani mai sha'awar shiga wannan aiki. Manufar ita ce a yi amfani da wannan arziƙi wajen bunƙasa tattalin arzikin ƙasar da kuma inganta rayuwar al'ummarta. Bude wadannan rijiyoyi 35 da ke dauke da wannan katafaren tanadi na mai wani muhimmin mataki ne da zai iya sauya fasalin tattalin arzikin Nijar gaba daya, idan har aka samu nasarar jawo hankalin masu zuba jarin da suka dace.
Tarihin Zuba Jarin Man Fetur a Nijar
Tarihin bincike da hako man fetur a Jamhuriyar Nijar ya samo asali ne shekaru da dama da suka gabata, amma sai a shekarar 2011 ne ƙasar ta fara samar da ɗanyen mai a karon farko. Wannan nasara ta biyo bayan wani gagarumin aikin bincike da kamfanin China National Petroleum Corporation, wato CNPC, ya gudanar a yankin Agadem. Tun daga wancan lokaci, kamfanin na ƙasar Sin ya kasance babban abokin hulɗar Nijar a fannin makamashi, inda ya zuba jari mai yawa wajen gina ababen more rayuwa da suka haɗa da rijiyoyin mai da kuma matatar mai ta Soraz da ke Zinder. Matatar, wadda ita ma haɗin gwiwa ce da kamfanin CNPC, tana da hurumin sarrafa gangar mai dubu 20 a kowace rana, wanda ya wuce buƙatar cikin gida ta ƙasar. Wannan hulɗa da kamfanin CNPC ya share fagen samun gogewa da kuma gina harsashin da ya bai wa Nijar damar faɗaɗa ayyukanta a yau.
Hakan ya sanya gwamnati neman hanyoyin fitar da rarar man zuwa kasuwannin duniya. A sakamakon haka ne aka kulla yarjejeniyar gina bututun mai mafi tsawo a Afirka, wanda ya tashi daga yankin Agadem zuwa tashar jiragen ruwa ta Sèmè-Kpodji a ƙasar Benin. Wannan bututu, mai tsawon kusan kilomita dubu biyu, shi ma an gina shi ne tare da haɗin gwiwar kamfanin CNPC, kuma an ƙera shi ne domin jigilar gangar mai dubu 90 a kowace rana. Kodayake an kammala aikin bututun, an samu tsaiko wajen fara aikin fitar da man a hukumance sakamakon wasu saɓani na diflomasiyya da suka kunno kai tsakanin gwamnatocin Nijar da Benin. Waɗannan matsaloli sun haddasa rufe kan iyakokin ƙasashen biyu na wani dan lokaci, lamarin da ya jinkirta fara amfana da wannan muhimmin aiki na tattalin arziki. Wannan tsaiko ya ƙara jaddada muhimmancin samun daidaito a harkokin siyasar yanki domin samun nasarar manyan ayyukan raya ƙasa irin wannan.
Fatan Alheri ga Tattalin Arziki
A wata hira ta wayar tarho da kamfanin dillancin labarai na Agence France-Presse, wani masani a kan harkokin makamashi a birnin Yamai, wanda ya nemi a sakaya sunansa, ya bayyana cewa wannan sabon shiri na iya fuskantar kalubale saboda yanayin siyasar yankin. Ya bayyana cewa, "Akwai matukar sha'awa kan wadannan rijiyoyi, amma yanayin da ake ciki a yanzu na iya hana wasu masu zuba jari shigowa." A cewarsa, rashin tabbas a dangantaka tsakanin Nijar da kasashe makwabta, da kuma takunkuman da kungiyar ECOWAS ta kakaba a baya, na iya sa wasu kamfanoni su yi jinkirin zuba kudadensu. Wannan yanayi na siyasa na iya zama babban cikas ga nasarar wannan shiri, domin kuwa manyan kamfanonin mai na duniya na la'akari da kwanciyar hankali kafin su shigar da ɗimbin jarin da ake buƙata a irin waɗannan ayyuka.
Duk da haka, masanin ya yi imanin cewa akwai yiwuwar samun nasara idan gwamnati ta dauki matakan da suka dace. Ya ce, "Idan har hukumomi suka samar da yanayi mai kyau na zuba jari, tare da tabbacin tsaro da kuma kyakkyawar alaka da kasashen waje, to babu shakka za a samu kamfanoni, musamman daga kasashen da ba na Yamma ba, da za su shigo." Ya kara da cewa arzikin da ke karkashin kasa a wadannan yankuna ya yi yawa a yi watsi da shi. Ya kuma jaddada cewa dogaro da kamfanonin kasashen Asiya kamar Sin da Rasha, kamar yadda wasu kasashen Afirka ke yi, zai iya zama wata hanya ta shawo kan matsalolin siyasa da kamfanonin Yammacin Turai da Amurka za su iya fuskanta. Wannan sabon shiri na buɗe rijiyoyi 35 ya zo a wani muhimmin lokaci, kuma nasararsa ko akasin haka zai dogara ne kan yadda gwamnatin Nijar za ta tafiyar da alaƙarta da masu zuba jari da kuma ƙasashen duniya baki ɗaya. Idan aka yi nasara, wannan zai zama wani muhimmin ci gaba da zai inganta tattalin arzikin ƙasar da kuma rayuwar al'ummarta a shekaru masu zuwa.
