Masu bincike kan kare haƙƙin ɗan Adam sun fitar da wani rahoto a ranar Litinin da ke nuna damuwa kan yadda ake samun ƙaruwar tashin hankali tsakanin al'ummomi a yankin Dosso da ke kudu maso yammacin Jamhuriyar Nijar. Rahoton ya yi nuni da cewa rikicin, wanda ya samo asali daga takaddama kan filayen noma da wuraren kiwo, ya raba kan al'ummar manoma ta Dendi da makiyaya Fulani. A cewar rahoton, an samu asarar rayuka da dukiyoyi, lamarin da ya tilasta wa daruruwan mutane barin gidajensu don neman mafaka a wasu garuruwa da ke kusa.
Gwamnatin yankin Dosso ta ce tana sane da halin da ake ciki kuma ta fara ƙoƙarin shiga tsakani don sasanta ɓangarorin biyu. Jami'an gwamnati sun bayyana cewa sun tura jami'an tsaro don tabbatar da doka da oda a yankunan da abin ya shafa, tare da kafa kwamitocin tattaunawa da suka haɗa da shugabannin gargajiya daga al'ummomin Dendi da na Peulh. Manufar ita ce a samar da dorewar zaman lafiya da kuma magance tushen matsalar da ta haddasa rikicin tun farko.
Tarihin Lamarin da Baya
Rikicin da ya shafi filaye a yankin Dosso ba sabon abu ba ne, inda ake samun dogon tarihi na takun-saka tsakanin manoma da makiyaya. A shekarun baya, an sha samun saɓani kan iyakokin filayen noma da kuma hanyoyin da dabbobi ke bi, wato burgurtali. Waɗannan rigingimu galibi sun samo asali ne daga sauyin yanayi da ke haddasa ƙarancin ciyawa da ruwa, lamarin da ke tilasta wa makiyaya shiga gonakin manoma don neman abinci ga dabbobinsu. Hakan kan haifar da ɓarna ga amfanin gona, wanda shi ne tushen tashin hankali. Shugabannin al'umma da dattawa a da sun kasance suna taka muhimmiyar rawa wajen sasanta irin waɗannan rikice-rikice ta hanyoyin gargajiya. An saba zama a ƙarƙashin inuwar bishiya inda ake sauraron kowane ɓangare tare da yanke hukunci bisa al'ada da adalci, wanda hakan ke taimakawa wajen dawo da zaman lafiya cikin gaggawa.
Koyaya, a 'yan shekarun nan, an samu canji a yanayin rikicin. Matakan sasanci na gargajiya sun fara rauni, inda tasirinsu ya ragu a idon wasu daga cikin matasan al'ummomin biyu. Ƙaruwar yawan jama'a da kuma matsin lamba kan filaye sun ƙara dagula al'amura, inda gasar neman guraben rayuwa ta zama mai tsanani. A baya, al'ummar Dendi, waɗanda galibinsu manoma ne, da kuma Fulani makiyaya, sun yi zaman lafiya da juna na tsawon ƙarnuka, inda suka kulla alaƙar kasuwanci da zamantakewa. Manoma kan ba wa makiyaya damar kiwo a gonakinsu bayan an girbe amfanin gona, su kuma dabbobin su yi taki a gonar. Wannan tsari na bai-wa-bai-kwari ya tabbatar da zaman lafiya da jituwa. Amma yanzu, rigingimun na ɗaukar wani sabon salo mai tada hankali, inda ake ganin ana amfani da bambancin ƙabila wajen rura wutar rikicin, abin da ya saba wa tarihin zaman lafiyar da aka daɗe ana yi a yankin.
Cikakken Bayani kan Abin Da Ya Faru
Harin da ya faru a ranar Juma'a da safe an bayyana cewa ya auku ne a wani ƙaramin ƙauye da ke wajen garin Dosso, inda wasu da ake zargin matasa ne daga ƙabilar Dendi suka kai wa wani gidan makiyayi Bafulatani hari. Shaidun gani da ido sun ruwaito cewa maharan, waɗanda ke ɗauke da sanduna da adduna, sun isa gidan ne da sanyin safiya, inda suka fara rusa bukkokin da ke wurin tare da kwashe dabbobin da suka tarar. A cewar wani mazaunin ƙauyen da ya nemi a sakaya sunansa saboda dalilan tsaro, an fara jin hayaniya da ihu ne jim kaɗan bayan fitowar alfijir. Ya ce, "Mun farka ne da jin kukan mata da yara, kuma lokacin da muka leƙa, mun ga hayaki na tashi daga bukkokin Fulani." An bayyana cewa rikicin ya samo asali ne daga zargin da ake yi wa wasu dabbobin makiyayan da cewa sun shiga wata gona ta wani manomi daga ƙabilar Dendi inda suka yi ɓarna ga amfanin gona da aka shuka.
An bayyana cewa an daɗe ana takun-saka a yankin kan irin waɗannan batutuwa na shiga gonaki ba tare da izini ba, amma wannan karon lamarin ya ɗauki wani sabon salo. Wani dattijo daga ƙabilar Peulh, wanda shi ma ya buƙaci a ɓoye sunansa, ya ce an yi ƙoƙarin a sasanta kan batun ɓarnar da aka yi a gona a ranar Alhamis, amma tattaunawar ba ta haifar da da mai ido ba. A cewarsa, ɓangaren manoman sun dage kan cewa dole ne a biya su diyya mai tsoka, yayin da makiyayan suka ce ba za su iya biyan adadin da ake nema ba, lamarin da ya haifar da tashin hankali. An bayyana cewa abin da ya ƙara rura wutar rikicin shi ne lokacin da aka tashi daga zaman sulhun ba tare da cimma matsaya ba, inda kowane ɓangare ya tafi yana huci.
Bayan harin na ranar Juma'a, an samu rahotannin cewa an yi asarar shanu da dama, kuma an ƙona bukkoki guda uku kurmus. Jami'an agajin gaggawa da suka isa wurin sun tabbatar da cewa akwai mutane da dama da suka samu raunuka, ciki har da mata da yara, waɗanda aka garzaya da su zuwa babban asibitin yankin Dosso domin samun kulawar likita. Wani jami'in lafiya a asibitin ya tabbatar da karɓar majinyatan, inda ya ce wasu na cikin mawuyacin hali sakamakon raunukan da suka samu. Ya zuwa yanzu, babu wani rahoto a hukumance da ya tabbatar da adadin mutanen da suka rasa rayukansu, amma mazauna yankin sun nuna fargabar cewa adadin na iya ƙaruwa idan aka yi la'akari da munin harin da kuma irin makaman da aka yi amfani da su. Yanayin ya ci gaba da kasancewa cikin tashin hankali, inda ake ganin jami'an tsaro na sintiri a ƙauyen da kewaye domin hana sake ɓarkewar wani rikicin.
Martani da Shawarwarin Masana
Da yake mayar da martani, Dr.Da yake mayar da martani, Dr. Boubacar Issa, wani masanin tarihin yankin Sahel mazaunin Yamai, ya bayyana cewa irin waɗannan rikice-rikice sun zama ruwan dare a yankin saboda dalilai masu sarkakiya. A cewarsa, "Ba wai kawai batun shiga gona ba ne, matsalar ta fi haka zurfi. Muna fuskantar matsin lamba daga sauyin yanayi da ke kawo fari, da karancin filayen kiwo, da kuma karuwar yawan jama'a. Duk wadannan abubuwa na haddasawa manoma da makiyaya gogayya wajen neman abin da za su dogara da shi don rayuwa." Ya kara da cewa rashin ingantattun matakan gwamnati wajen warware takaddamar filaye da kuma rarraba su bisa adalci na kara rura wutar rikicin. Dr. Issa ya ce dole ne a kalli matsalar a matsayin kalubalen tattalin arziki da muhalli, ba wai kawai a matsayin rikicin kabilanci ba domin a samu bakin zaren warware ta.
A nata bangaren, Farfesa Nana Hadiza, wata kwararriya a fannin ilimin zamantakewar dan Adam daga Jami'ar Abdou Moumouni da ke Yamai, ta yi gargadin cewa gazawar tsarin shugabanci na gargajiya wajen shawo kan rikicin na nuna wata babbar matsala. Ta ce, "A da, shugabannin al'umma da dattawa suna da kima da tasirin da ke ba su damar sasanta rigingimu cikin sauki. Amma yanzu, tasirinsu ya ragu a idon matasa, wadanda wasunsu ba sa ganin amfanin hanyoyin sulhu na gargajiya." Ta ba da shawarar cewa dole ne a samar da wani sabon tsari da zai hada hanyoyin zamani na shari'a da kuma tsarin gargajiya. Farfesa Hadiza ta jaddada muhimmancin kafa kwamitocin sulhu na gari da suka hada da wakilan matasa, mata, da shugabannin addini daga kowane bangare, domin su rika tattaunawa akai-akai don gano matsaloli tun kafin su yi kamari. Ta ce, “Idan aka bar matasa a baya, ba za a taba samun dorewar zaman lafiya ba.”
Tasirin Lamarin a Gaba
Masana harkokin tsaro sun yi hasashen cewa idan ba a yi gaggawar ɗaukar matakan da suka dace ba, irin wannan tashin hankali zai iya yaɗuwa zuwa wasu sassan yankin na Dosso da ma ƙasashen da ke maƙwabtaka da Nijar. Suna ganin cewa rikicin manoma da makiyaya ya zama ruwan dare a yankin Sahel, kuma rashin magance tushen matsalar na iya bai wa ƙungiyoyin masu tsattsauran ra'ayi damar yin amfani da shi wajen rarraba kan al'umma da kuma samun mabiya. Manazarta sun nuna damuwa kan yadda rikicin zai iya shafar tattalin arzikin yankin, wanda ya dogara kacokam kan noma da kiwo. Idan har manoma suka ji tsoron zuwa gonakinsu, makiyaya kuma suka kasa samun wuraren kiwo cikin kwanciyar hankali, hakan zai haifar da ƙarancin abinci da kuma ƙaruwar talauci, wanda zai iya ƙara rura wutar rikicin a nan gaba.
