Gwamnatin Najeriya ta kaddamar da wani sabon shiri na samar da abinci a fadin kasar, inda a matakin farko ta raba tan dubu arba'in da biyu na hatsi ga jihohi daban-daban domin rage raɗaɗin tsadar rayuwa. Ministan Harkokin Noma da Samar da Abinci, Sanata Abubakar Kyari, shi ne ya sanar da haka a ranar Laraba a wani taron manema labarai a Abuja. Shirin, wanda ke karkashin jagorancin Shugaba Bola Ahmed Tinubu, an shirya shi ne don magance matsalar karancin abinci da ake fuskanta a sassa da dama na kasar.
A cewar ministan, rabon hatsin wani mataki ne na gaggawa da gwamnatin tarayya ta dauka don tallafa wa al'umma, musamman masu karamin karfi. Sanata Kyari ya ce hatsin da aka raba ya hada da masara, da gero, da kuma dawa, kuma an raba su ne daga ma'ajiyar hatsi ta kasa. Ya jaddada cewa wannan matakin wani bangare ne na wani gagarumin shiri na dogon lokaci da gwamnati ke yi don bunkasa noma da kuma tabbatar da wadataccen abinci a Najeriya. Haka zalika, ya yi kira ga gwamnatocin jihohi da su tabbatar da an raba hatsin ga wadanda suka cancanta ba tare da nuna son kai ko bambanci ba.
Tarihin Shirin da Manufofinsa
Bayan kaddamar da shirin a hukumance, Ministan Harkokin Noma da Samar da Abinci, Sanata Abubakar Kyari, ya bayyana cewa shirin na da manyan manufofi guda biyu. Manufar farko ita ce ta samar da agajin abinci na gaggawa don rage wahalhalun da 'yan Najeriya ke fuskanta a halin yanzu sakamakon hauhawar farashin kayan masarufi. Na biyu kuma, shi ne kafa harsashin inganta samar da abinci mai dorewa a fadin kasar nan. Ya ce shirin ba wai kawai don raba hatsi ba ne, a'a, an tsara shi ne domin ya zama wani bangare na babbar manufar Shugaba Bola Ahmed Tinubu ta "Renewed Hope Agenda" wato Sabon Fatan Alkairi, wadda ke da nufin farfado da tattalin arzikin kasa.
Sanata Kyari ya ce a karkashin wannan shiri, gwamnati za ta yi aiki kafada da kafada da manoma domin bunkasa noman rani da na damina. Haka zalika, akwai shirye-shiryen samar da takin zamani da ingantattun iri a farashi mai rahusa ga manoma a fadin kasar. A cewarsa, wannan zai taimaka wajen kara yawan amfanin gona da ake samu a duk shekara, wanda hakan zai kai ga saukar farashin abinci a kasuwanni. Ya jaddada cewa gwamnati ta kuduri aniyar ganin Najeriya ta daina dogaro da shigo da abinci daga kasashen waje, inda ya ce kasar na da isassun filaye da kuma karfin aikin da za ta iya ciyar da kanta har ma ta fitar da shi zuwa wasu kasashe.
Gwamnatin ta kuma yi alkawarin inganta hanyoyin sufuri daga kauyuka zuwa birane domin saukaka wa manoma jigilar amfanin gonarsu zuwa kasuwa. Ministan ya kara da cewa za a kuma inganta tsarin adana amfanin gona na kasa don rage asarar da ake yi bayan girbi. Wani muhimmin bangare na shirin shi ne hada kai da gwamnatocin jihohi da kuma kananan hukumomi don tabbatar da cewa tallafin ya isa ga dukkan sassan al'umma, musamman a yankunan karkara. An kuma shirya kafa kwamitocin sa ido a kowace jiha wadanda za su kunshi wakilan gwamnati, kungiyoyin farar hula, da kuma shugabannin gargajiya don tabbatar da an gudanar da aikin a gaskiya da adalci.
Matakan Da Aka Dauka na Gaggawa
Domin tabbatar da cewa an raba hatsin cikin adalci da kuma kai tsaye ga mabukata, gwamnatin tarayya ta kafa wata tawaga ta musamman domin sa ido kan aikin. A ranar Alhamis, tawagar, karkashin jagorancin Mai Bada Shawara kan Harkokin Tsaro na Kasa, Nuhu Ribadu, ta gudanar da wani taro da gwamnonin jihohi a fadar shugaban kasa da ke Abuja. A yayin taron, Mista Ribadu ya bayyana cewa shugaban kasa ya ba da umarnin a tabbatar da cewa an raba hatsin ga talakawa ba tare da wani shamaki ko siyasa ba. Ya ce an haramta wa jami’an gwamnati ko ‘yan siyasa sayar da hatsin ko kuma karkatar da shi zuwa wasu muradu na kansu. A cewarsa, "Duk wanda aka kama da laifin sayar da wannan hatsi na tallafi, to zai fuskanci fushin doka ba tare da la’akari da matsayinsa ba."
Kwamishinan ‘yan sanda na Babban Birnin Tarayya, Benneth Igweh, ya bayyana wa manema labarai cewa rundunarsa ta kafa wani sashe na musamman da zai sa ido kan raba tan dubu biyu da dari biyar na shinkafa da masara da aka ware wa babban birnin. Ya ce an tura jami’an leken asiri a dukkan kasuwanni da wuraren da za a gudanar da rabon domin kamo duk wanda ya yi yunkurin sayar da kayan. Mista Igweh ya ce, “Mun samu umarni kai tsaye daga Sufeto-Janar na ‘yan sanda, Kayode Egbetokun, cewa mu tabbatar an yi wannan aiki a bayyane kuma a gaskiya. Ba za mu lamunci karkatar da kayan da aka tanada don rage wa talaka radadi ba.” Ya yi kira ga jama’a da su kai rahoton duk wani jami’in da suka gani yana sayar da hatsin ko kuma ya nemi a ba shi wani abu kafin ya ba da tallafin.
A wani bangare na kokarin tabbatar da cewa shirin ya yi nasara a matakin jihohi, gwamnan jihar Borno, Farfesa Babagana Umara Zulum, ya kafa wani kwamiti na musamman wanda zai hada da shugabannin addini da na gargajiya da kuma kungiyoyin farar hula domin su kula da yadda za a raba hatsin a fadin jihar. A wata sanarwa da mai magana da yawunsa, Malam Isa Gusau ya fitar, Farfesa Zulum ya ce gwamnatinsa za ta kara da nata tallafin abinci a kan wanda gwamnatin tarayya ta bayar domin a samu isasshen abin da za a raba wa ‘yan gudun hijira da sauran al’ummar jihar. Ya ce, "Mun san irin halin da jama'armu ke ciki, kuma za mu yi duk mai yiwuwa don ganin cewa wannan tallafi ya isa ga kowane gida da ke cikin bukata, musamman a yankunan da rikicin Boko Haram ya daidaita." Gwamnan ya kuma yi gargadi mai tsanani ga duk wani dan kwamitin da ya yi yunkurin yin sama da fadi da kayan tallafin.
Sakamako da Kalubale
Duk da kokarin da ake yi, shirin ya fuskanci wasu kalubale tun daga farkonsa. A wasu jihohi, an samu rahotannin cewa wasu jami’an da aka damka wa alhakin rabon hatsin sun yi yunkurin karkatar da shi domin amfanin kansu. A jihar Kaduna, an samu cece-kuce bayan da wasu mazauna yankin Rigasa suka koka kan yadda aka raba kayan, inda suka ce wasu da ba su cancanta ba ne suka fi amfana da shirin. Wata mata mai suna Fatima Bello ta bayyana wa manema labarai cewa, "Mun shafe sa'o'i a rana muna jira amma a karshe an ce mana kayan sun kare, alhali mun ga ana loda wasu a motoci ana fitar da su a boye."
Masana tattalin arziki sun bayyana ra'ayoyi mabanbanta kan dorewar wannan shirin na rabon abinci. Wani masanin tattalin arziki a Jami'ar Bayero da ke Kano, Dokta Aliyu Ibrahim, ya bayyana cewa duk da cewa rabon hatsin wani mataki ne mai kyau na dan gajeren lokaci, amma ba zai magance ainihin tushen matsalar karancin abinci ba. A cewarsa, "Maganin gaskiya shi ne a karfafa tsarin noma, a inganta tsaro a yankunan karkara domin manoma su koma gonakinsu ba tare da tsoro ba, sannan a samar da hanyoyin sufuri masu inganci. Idan ba a yi haka ba, za a ci gaba da kasancewa a wannan yanayi na raba tallafi a duk lokacin da aka shiga tsadar rayuwa."
Shi ma Shugaban Kungiyar Manoma ta Najeriya (AFAN), Alhaji Kabiru Ibrahim, ya nuna damuwarsa kan yadda shirin zai iya shafar manoma. Ya ce idan aka cika kasuwanni da hatsin gwamnati a farashi mai sauki, hakan na iya karya farashin amfanin gonar da manoma suka yi nomansa da kyar. Ya ba da shawarar cewa, "A maimakon a raba hatsin kai tsaye, ya kamata gwamnati ta sayi amfanin gona a hannun manoma a farashi mai kyau, sannan ta sayar wa 'yan kasuwa a farashi mai rahusa. Wannan zai taimaka wa manomi kuma ya rage wa mai saye farashi." Ya kuma yi kira ga gwamnati da ta tabbatar cewa tallafin takin zamani da iri da ta yi alkawari sun isa ga manoma a kan lokaci kafin damina ta kankama.
Mataki na Gaba da Shawarwari
Domin tunkarar wasu daga cikin ƙalubalen da aka fuskanta, ƙungiyoyin farar hula da dama sun gabatar da shawarwari ga gwamnati. Ƙungiyar Transparency International reshen Najeriya, ta bakin daraktanta Auwal Musa Rafsanjani, ta ba da shawarar cewa a yi amfani da fasahar zamani wajen bin diddigin yadda ake raba kayan tallafin tun daga ma'ajiya har zuwa wanda aka bai wa. Ya ce, "Ya kamata a ƙirƙiro wani tsari na intanet inda za a riƙa sanya sunayen waɗanda suka amfana da kuma adadin abin da kowannensu ya samu, domin kowa ya gani." Wannan a cewarsa zai rage yiwuwar yin sama da fadi da kayan.
Har ila yau, ƙungiyar ta ba da shawarar cewa a kafa wata hukuma mai zaman kanta wadda za ta haɗa da wakilai daga ƙungiyoyin yaƙi da cin hanci da rashawa, da 'yan jarida, da kuma shugabannin al'umma domin su sa ido kan dukkan matakan shirin. Haka zalika, wata ƙungiyar kare haƙƙin mata, Women for Change Initiative, ta yi kira da a tabbatar cewa an ware wani kaso na musamman na tallafin ga mata, musamman gwauraye da waɗanda ke kula da iyalai su kaɗai. Shugabar ƙungiyar, Dakta Maryam Ahmed, ta bayyana cewa mata su ne suka fi shiga cikin wahala a lokacin da ake fuskantar matsalar tattalin arziki, don haka ya kamata a ba su fifiko a irin waɗannan shirye-shirye.
A nata ɓangaren, gwamnati ta ce tana nazarin dukkan shawarwarin da aka gabatar. Wani babban jami'i a ma'aikatar ayyuka na musamman wanda ya nemi a sakaya sunansa, ya ce an riga an fara aiki kan wasu daga cikin shawarwarin, ciki har da ƙoƙarin ƙirƙiro wani tsari na dijital domin rajistar waɗanda za su ci gajiyar shirin a nan gaba. Ya ce gwamnati a shirye take ta yi aiki da kowa da kowa don ganin an cimma nasarar shirin.
