Hukumar kula da 'yan gudun hijira ta Majalisar Ɗinkin Duniya, UNHCR, ta ce an kashe fararen hula aƙalla 20, ciki har da yara kanana, a wani hari da aka kai a yankin Tillabéri da ke yammacin Nijar. Harin, wanda ake zargin wasu ‘yan bindiga ne suka kai shi a ranar Lahadi, ya kuma yi sanadin jikkatar wasu da dama a yankin da ke fama da hare-haren masu iƙirarin jihadi. Wannan lamari ya faru ne a kan iyakar ƙasar da Burkina Faso da kuma Mali, wani yanki da ke fuskantar barazana daga ƙungiyoyin da ke da alaƙa da al-Qaeda da kuma ISIL.
Kakakin hukumar ta UNHCR, Maina Boukar, ya shaida wa manema labarai cewa harin ya auku ne a wani ƙauye da ke karɓar baƙuncin ‘yan gudun hijirar cikin gida da dama waɗanda tun da farko suka tsere daga wasu hare-hare. Ya ƙara da cewa waɗanda suka kai harin sun zo ne a kan babura inda suka buɗe wuta kan mutanen da ba su ji ba ba su gani ba. Gwamnatin Nijar dai ba ta ce uffan ba a kan wannan hari. Waɗanda suka tsira daga harin sun bayyana cewa maharan sun yi ta harbi ba ƙaƙƙautawa kafin su ƙone rumbunan adana abinci da dama sannan suka tsere.
Cikakken Bayani Kan Lamarin
Masu fafutukar kare haƙƙin bil'adama a yankin sun yi kira da a gaggauta ɗaukar mataki don kare rayukan fararen hula da ke fuskantar hare-hare akai-akai. Sun nuna damuwa kan yadda hare-haren ke ƙara ta'azzara, musamman a yankunan karkara inda jami'an tsaro ba su da isasshen ƙarfi. A cewarsu, rashin samun ingantaccen tsaro ya sa al'ummomi da dama sun zama tamkar garkuwa a hannun 'yan bindiga, inda suke fuskantar zaɓi biyu masu hatsari: ko dai su tsaya a kashe su, ko kuma su bar gidajensu su zama 'yan gudun hijira. Wannan yanayi ya jefa dubban mutane, musamman mata da yara, cikin mawuyacin hali na rashin tabbas da kuma talauci mai tsanani, inda suke dogaro kacokam da agajin ƙungiyoyin jin ƙai don tsira da rayukansu.
Wasu shaidun gani da ido sun tabbatar da cewa maharan sun yi amfani da damar da suka samu na rashin jami'an tsaro a kusa da wurin don aiwatar da wannan aika-aika. Sun bayyana cewa an shafe tsawon lokaci ana jin karar bindigogi ba tare da an ga wani ɗauki daga hukumomi ba, lamarin da ya ba maharan damar yin abin da suka ga dama sannan suka arce ba tare da an kama ko ɗaya daga cikinsu ba. Mazauna yankin sun ce wannan ba shi ne karon farko da ake kai musu hari ba, amma wannan shi ne wanda ya fi muni a 'yan shekarun nan, duba da yawan mutanen da aka kashe da kuma irin barnar da aka yi wa dukiyoyinsu. Sun yi kira ga gwamnati da ta samar da wani sansanin soji na dindindin a yankin don hana afkuwar irin wannan ta'asa a nan gaba.
Yankin na Tillabéri ya daɗe yana fama da matsalar tsaro saboda kusancinsa da ƙasashen da ke makwabtaka da Nijar, inda masu iƙirarin jihadi ke da sansanoni. Wannan wuri ya zama hanyar shigowa da fita ga 'yan ta'adda, lamarin da ke ƙara jefa rayuwar al'ummar yankin cikin haɗari. Hare-haren da ake kaiwa ba wai kawai suna shafar rayukan mutane ba ne, har ma da tattalin arzikin yankin, domin manoma da 'yan kasuwa ba sa iya gudanar da sana'o'insu cikin kwanciyar hankali. Wannan ya sa al'ummomi da dama sun durƙushe ta fuskar tattalin arziki, tare da ƙaruwar talauci da yunwa. Manazarta na ganin cewa idan ba a ɗauki matakan da suka dace ba, matsalar na iya yaɗuwa zuwa wasu sassan ƙasar da ma yankin Sahel baki ɗaya.
Tarihin Batun da Muhimmancinsa
A shekarar 2021, an kashe mutum 141 a wani hari da aka kai a yankin Tahoua, wanda shi ma ke kusa da kan iyakar ƙasar da Mali. Wannan harin ya zama ɗaya daga cikin mafi muni da ƙasar ta taɓa fuskanta a hannun masu iƙirarin jihadi. A wancan lokacin, maharan, waɗanda su ma suka zo a kan babura, sun kai farmaki kan wasu ƙauyuka da dama, inda suka yi ta harbin kan mai uwa da wabi, tare da ƙona gidaje da shaguna. Gwamnatin Nijar ta ayyana zaman makoki na kwanaki uku a faɗin ƙasar domin nuna alhini kan lamarin, inda ta sha alwashin farautar waɗanda ke da hannu a aika-aikar. Hare-haren sun faru ne a yankin da ake yawan samun saɓani tsakanin al'ummomin manoma da makiyaya, lamarin da masu iƙirarin jihadi ke amfani da shi wajen rura wutar rikici da ɗaukar sabbin magoya baya.
Bayan wannan mummunan harin, an ƙara kai wasu hare-hare a yankuna daban-daban na Tillabéri da Tahoua. A watan Maris na shekarar 2022, an kai wani hari a kan wata motar bas da ke jigilar fasinjoji kusa da kan iyakar Burkina Faso, inda aka kashe aƙalla mutum 21, ciki har da mata da yara. Waɗanda suka tsira sun bayyana cewa maharan sun tare motar ne sannan suka raba fasinjoji biyu, inda suka kashe wasu nan take sannan suka sace wasu. Irin waɗannan hare-hare sun zama ruwan dare a yankin, lamarin da ya tilasta wa dubban mutane barin gidajensu don neman mafaka a wasu garuruwa masu aminci. Rashin tsaro ya yi matuƙar shafar ayyukan noma da kiwo, waɗanda su ne kashin bayan tattalin arzikin yankin. Hakan ya haifar da ƙarancin abinci da hauhawar farashin kayayyaki, wanda ya ƙara jefa al'umma cikin wani hali na ƙuncin rayuwa.
Martanin Al'umma da Gwamnati
Gwamnatin mulkin soji ta Nijar, a ƙarƙashin jagorancin Janar Abdourahamane Tiani, ta sha alwashin ƙara zage damtse wajen yaƙi da ta’addanci a faɗin ƙasar. A wata sanarwa da kakakin gwamnatin, Kanar Amadou Abdramane, ya karanta a gidan talabijin na ƙasa, gwamnatin ta yi Allah wadai da harin na Tillabéri, inda ta kira shi aikin dabbanci da rashin imani. Sanarwar ta ce an tura ƙarin dakarun tsaro zuwa yankin da lamarin ya faru domin farautar maharan da kuma tabbatar da tsaron lafiyar al’umma. Kanar Abdramane ya ƙara da cewa gwamnati za ta yi amfani da dukkan hanyoyin da suka dace don kawo ƙarshen ayyukan ta’addanci da ke addabar ƙasar, tare da yin kira ga al’umma da su bai wa jami’an tsaro haɗin kai ta hanyar kai rahoto kan duk wani motsi da ba su amince da shi ba.
A nasa ɓangaren, gwamnan yankin Tillabéri, Lieutenant-Colonel Maina Boukar, wanda ya ziyarci wurin da harin ya auku, ya bayyana matuƙar alhininsa game da asarar rayukan da aka yi. Ya gana da waɗanda suka tsira daga harin da kuma shugabannin al’umma, inda ya tabbatar musu da cewa gwamnati na tare da su a cikin wannan mawuyacin hali. Lieutenant-Colonel Boukar ya sanar da cewa za a ɗauki matakan gaggawa don taimaka wa iyalan waɗanda abin ya shafa, ciki har da samar da abinci da magunguna da kuma matsuguni na wucin gadi ga waɗanda suka rasa gidajensu. Ya kuma jaddada aniyar gwamnati na kafa sabbin sansanonin soji a wurare masu muhimmanci a yankin don hana afkuwar irin wannan ta’asa a nan gaba.
Shugabannin al’umma da dattawan yankin sun nuna godiyarsu ga gwamna bisa ziyarar da ya kai musu, amma sun yi kira da a wuce maganar baki zuwa aiki. Wani dattijon ƙauyen, wanda ya buƙaci a sakaya sunansa saboda dalilan tsaro, ya ce sun daɗe suna fama da hare-hare ba tare da sun ga wani ɗauki mai ma’ana ba. Ya ce "Muna buƙatar aikin da za mu gani a ƙasa, ba wai alkawura kawai ba. Rayukanmu na cikin haɗari, kuma muna son ganin an kawo ƙarshen wannan zubar da jini." Wasu mata da suka rasa mazajensu a harin sun roƙi gwamnati da ta taimaka musu wajen kula da ‘ya'yansu marayu, waɗanda yanzu ba su da kowa sai Allah.
Hali na Gaba da Shawarwari
A wata sanarwa da ta fitar, ƙungiyar Amnesty International ta yi kira ga hukumomin Nijar da su gaggauta gudanar da bincike mai zurfi kan harin na Tillabéri tare da gurfanar da waɗanda ke da alhakin aikata laifin a gaban kuliya. Ƙungiyar ta jaddada muhimmancin kare fararen hula, musamman a yankunan da ake fama da rikici, kamar yadda dokokin jin ƙai na ƙasa da ƙasa suka tanada. Sanarwar ta kuma nuna damuwa kan yadda hare-haren kan fararen hula ke ƙara zama ruwan dare a yankin Sahel, tana mai cewa rashin ɗaukar matakin hukunta masu laifi na ƙara ƙarfafa gwiwar maharan su ci gaba da ta’asarsu. Amnesty International ta buƙaci gwamnatin mulkin soji da ta tabbatar cewa an samar da isasshen tsaro ga dukkan al’ummomi ba tare da nuna bambanci ba.
A nata ɓangaren, ƙungiyar agaji ta Red Cross ta bayyana cewa tana aiki tare da hukumomin lafiya na yankin don ba da agajin gaggawa ga waɗanda suka jikkata a harin. Sun tura tawagar likitoci da ma’aikatan jinya zuwa yankin don taimaka wa asibitocin da ke fama da ƙarancin kayan aiki da ma’aikata. ƙungiyar na shirin rarraba kayan abinci da na masarufi ga iyalan da harin ya shafa, waɗanda suka rasa matsugunansu da rumbunan adana abincinsu. Wani jami’in ƙungiyar ya ce yanayin na da matuƙar muni, inda ya ƙara da cewa akwai buƙatar ƙarin agaji daga sauran ƙungiyoyin jin ƙai na ƙasa da ƙasa don magance matsalar da ta kunno kai. Ya ce babban abin da suka fi mayar da hankali a kai a yanzu shi ne ceto rayuka da kuma rage raɗaɗin da al'ummar yankin ke fuskanta.
