Hukumomi a Jamhuriyar Nijar sun ba da sanarwar kafa wani asusu na musamman domin tallafa wa al'ummar ƙasar, wanda ke da nufin tattara kuɗaɗe daga 'yan ƙasa da abokan arziki don tunkarar takunkuman da aka kakaba wa ƙasar. An kaddamar da asusun ne a birnin Yamai, babban birnin ƙasar, a ranar Alhamis, kuma gwamnati na fatan za a yi amfani da shi wajen rage raɗaɗin matsalolin tattalin arziki da ke addabar al'ummar Nijar.
Shugaban ƙungiyar farar hula ta Coordination des Organisations de la Société Civile Nigérienne, Aibo Hassan, shi ne ya jagoranci kaddamar da shirin, inda ya bayyana cewa asusun zai zama wata hanya ta nuna kishin ƙasa da kuma dogaro da kai. Ya ce 'yan Nijar za su iya ba da gudummawarsu ta hanyoyi daban-daban, ciki har da ta wayar salula, domin tabbatar da cewa kowa ya samu damar bayar da tasa gudummawar wajen shawo kan wannan matsala.
Tarihi Da Abin Da Ya Faru
Tun bayan juyin mulkin da ya kawo ƙarshen mulkin farar hula a Jamhuriyar Nijar, ƙasar ta fuskanci matsin lamba daga ƙungiyar ECOWAS da kuma wasu ƙasashen yammacin duniya. Waɗannan matakai sun haɗa da rufe iyakokin ƙasa da sararin samaniyar ƙasar, da kuma katse huldar kasuwanci da na hada-hadar kuɗi. Hakan ya jefa tattalin arzikin Nijar, wanda tuni ya ke fama da matsaloli da dama, cikin wani hali na ƙaƙa-ni-ƙayi. Takunkuman sun yi mummunan tasiri kan farashin kayan masarufi, waɗanda suka yi tashin gwauron zabo a birane kamar Yamai, da Maradi, da Zinder, da kuma yankunan karkara.
Wannan hali ya sa 'yan ƙasa da dama sun shiga cikin wani yanayi na rashin tabbas, musamman ganin cewa Nijar na dogaro sosai da kayan da take shigowa da su daga ƙasashen waje. Hukumomin sojan da ke mulki sun yi Allah wadai da takunkuman, inda suka bayyana su a matsayin haramtattu kuma marasa tausayi, waɗanda aka ƙirƙiro su don azabtar da talakawan ƙasar. Gwamnatin ta kuma zargi ƙasashen waje, musamman Faransa, da yin makarkashiya don daƙile ci gaban Nijar da kuma tilasta mata komawa ƙarƙashin mulkin da aka hambarar.
A nasu ɓangaren, ƙasashen Burkina Faso da Mali, waɗanda su ma sojoji ke mulki a cikinsu, sun bayyana goyon bayansu ga gwamnatin Nijar, inda suka kafa ƙawancen da suka sanyawa suna Alliance des États du Sahel (AES) domin kare junansu daga duk wani hari na waje. Wannan ƙawance ya ƙara ƙarfafa matsayar hukumomin Nijar na ci gaba da fuskantar matsin lambar da ake yi musu. Tuni dai gwamnatin Nijar ta fara neman wasu hanyoyin samun sauƙi, ciki har da ƙulla sabuwar alaƙa da ƙasashe irin su Rasha, da kuma neman hanyoyin dogaro da kai a cikin gida. Kafa wannan asusu na tallafa wa ƙasa wani mataki ne na baya-bayan nan a cikin wannan ƙoƙari na nuna cewa 'yan Nijar a shirye suke su sadaukar domin kare martabar ƙasarsu.
Cikakken Bayani Kan Lamarin
A yayin da ake ci gaba da fuskantar tasirin takunkuman da ƙungiyar ECOWAS ta kakaba wa Nijar, rayuwar yau da kullum ta ƙara tsananta ga 'yan ƙasa, musamman a yankunan karkara da kuma manyan biranen ƙasar. Manema labarai da ke aiki da kafafen yaɗa labarai irin su Agence nigérienne de presse sun ba da rahoton cewa farashin kayayyakin masarufi na ci gaba da hauhawa ba kakkautawa a garuruwa kamar Yamai, Maradi, da Zinder. 'Yan kasuwa da masu saye da sayarwa sun koka kan yadda takunkuman suka kawo cikas ga shigo da kayayyaki daga ƙasashen maƙwabta, lamarin da ya haddasa ƙarancin wasu muhimman abubuwa da kuma tsadar waɗanda ake da su.
Masana harkokin tattalin arziki sun yi hasashen cewa wannan yanayi zai iya yin muni matuƙar ba a sami wani sassauci ba daga ƙungiyar ta ECOWAS. Wani rahoto da ƙungiyoyi irin su FAO da kuma wasu hukumomin Majalisar Ɗinkin Duniya suka fitar kwanan nan, ya nuna damuwa kan yiwuwar ƙaruwar matsalar ƙarancin abinci a yankin Sahel, musamman a yankunan da ke fama da tashe-tashen hankula kamar Tillabéry da Diffa. Sun bayyana cewa rufe iyakoki ya hana shigar da kayan agaji da taki, abin da ke barazana ga noman rani da kuma ayyukan jin ƙai da ake gudanarwa a waɗannan yankuna. Haka nan, ayyukan ƙungiyoyi masu zaman kansu irin su Médecins Sans Frontière sun fuskanci ƙalubale wajen kai ɗauki ga marasa lafiya a yankuna masu nisa saboda ƙuntatawa kan harkokin sufuri.
A ɓangaren siyasa kuma, gwamnatin mulkin sojan ta Nijar na ci gaba da ƙarfafa alaƙarta da sababbin abokan hulɗa. An ga jami'an gwamnati na kai ziyarar aiki zuwa ƙasashe irin su Rasha, Burkina Faso da Mali domin neman hanyoyin haɗin gwiwa a fannin tsaro da tattalin arziki. Wannan mataki na zuwa ne a daidai lokacin da ƙawancen ƙasashen Sahel, wato Alliance des États du Sahel (AES), ke ƙara yin tasiri a matsayin wata garkuwa ta siyasa da tsaro ga mambobinta. A wata ziyara da ta kai birnin Bakou na ƙasar Azerbaïdjan, wata babbar jami'ar gwamnati, Aïssatou Abdoulaye Tondi, ta tattauna da takwararta, Sahiba Gafarova, kan yadda za a iya bunƙasa dangantaka tsakanin ƙasashen biyu.
A cikin gida kuwa, an fara ganin alamun tasirin wannan asusu na tallafa wa ƙasa da aka kafa, inda wasu 'yan ƙasa da 'yan kasuwa suka fara bayar da gudummawarsu. A garin Maradi, an ba da rahoton cewa wasu hamshaƙan 'yan kasuwa sun bayar da tallafi mai yawa ga asusun, yayin da a yankin Tahoua da Agadez, sarakunan gargajiya da malaman addini ke ƙarfafa gwiwar al'umma su bayar da tasu gudummawar don nuna kishin ƙasa. Gwamnati ta bayyana cewa za a yi amfani da kuɗaɗen da aka tara wajen tallafa wa fannin lafiya, samar da abinci, da kuma biyan wasu buƙatu na gaggawa da takunkuman suka haifar.
Martani Daga Jama'a Da Gwamnati
Dangane da wannan asusu, shugaban ƙungiyar kare haƙƙin ɗan adam ta Alternative Espaces Citoyens, Maman Brah Sani, ya bayyana cewa, “Wannan wata hanya ce ta gwamnatin mulkin soja ta nuna cewa tana da goyon bayan jama’a.” Ya ƙara da cewa matakin na iya zama wata dabara ta siyasa don janye hankalin jama’a daga ainihin matsalolin da ƙasar ke fuskanta. Maman Brah Sani ya kuma yi kira ga hukumomi da su tabbatar da an gudanar da asusun cikin gaskiya da riƙon amana, don kauce wa karkatar da kuɗaɗen da za a tara.
A nasa ɓangaren, wani manomi a yankin Maradi mai suna Garba Hakimi, ya ce duk da cewa an yi kira ga jama'a da su bayar da gudunmawa, shi da sauran manoma kamar sa ba su da wani abin da za su bayar. A cewarsa, “Takunkuman sun shafe mu sosai, farashin taki da man fetur ya yi tashin gwauron zabo. A yanzu haka, abin da ya fi damun mu shi ne yadda za mu yi noman rani don ciyar da iyalanmu, ba batun bayar da gudunmawa ga asusu ba.” Ya bayyana halin da suke ciki a matsayin wanda ke buƙatar tallafi daga gwamnati, ba su ne za su tallafa mata ba.
Shi ma wani jami'in bankin duniya a Nijar, Nicola Pontara, ya bayyana cewa takunkuman na ECOWAS sun yi mummunan tasiri kan tattalin arzikin ƙasar wanda tuni ya ke cikin rauni. A wata hira da ya yi da manema labarai a birnin Yamai, ya ce an samu tsaiko a harkokin kasuwanci, da kuma ayyukan raya ƙasa da dama da bankin ke marawa baya. Ya ce rufe iyakoki ya kawo cikas ga shigo da kayayyaki, wanda hakan ya haddasa hauhawar farashi da kuma ƙarancin wasu muhimman abubuwa, lamarin da ya ƙara jefa iyalai da dama cikin matsi na rayuwa.
Halin Da Ake Ciki Da kuma Makomar
A wani jawabi da ya yi wa al'ummar ƙasar, shugaban gwamnatin mulkin sojan, Janar Abdourahamane Tiani, ya bayyana cewa Nijar ba za ta taɓa mika wuya ga matsin lamba daga ƙasashen waje ba. Janar Tiani ya jaddada cewa 'yancin kai da martabar ƙasar sun fi komai muhimmanci, kuma ya yi kira ga 'yan Nijar da su ci gaba da haɗa kai domin tunkarar ƙalubalen da ke gabansu. Ya ce gwamnatinsa na aiki tukuru domin samar da mafita mai dorewa ga matsalolin tattalin arziki da tsaro da ƙasar ke fuskanta, tare da neman sabbin abokan hulɗa da za su mutunta 'yancin ƙasar.
Dangane da makomar siyasar ƙasar kuwa, har yanzu hukumomin ba su bayyana wani takamaiman jadawalin komawa mulkin farar hula ba. Masana harkokin siyasa da masu fafutuka na cikin gida da waje na ci gaba da yin kira ga gwamnatin sojan da ta gaggauta shirya wani taron tattaunawa na ƙasa domin tsara yadda za a koma kan tafarkin dimokuraɗiyya. Wannan ya sa wasu ke ganin cewa makomar Nijar na cikin duhu, yayin da wasu kuma ke da yakinin cewa sauyin da aka samu zai iya zama wata dama ta gina sabuwar ƙasa mai dogaro da kai kuma mai adalci ga kowa da kowa.
