Wata tawaga daga cibiyar nazarin harkokin tsaro ta Centre des Hautes Etudes de Défense et de Sécurité da ke Dakar na neman koyi da gwanintar Najeriya a fannin kare fararen hula. Cibiyar ta CHEDS ta bayyana sha'awarta ta fahimtar dabarun da Najeriya ke amfani da su wajen kare jama'arta, musamman yadda take tafiyar da al'amuran tsaro da suka shafi farar hula a cikin gida. An wallafa wannan labari ne a ranar 17 ga watan Yuli, na shekarar 2026. Bukatar samun wannan gogewa na zuwa ne a daidai lokacin da yankin ke fuskantar kalubalen tsaro daban-daban, inda ake ganin tsarin Najeriya a matsayin abin koyi ga wasu kasashe kamar Nijar da sauran makwabtanta. Manufar ita ce a yi amfani da darussan da aka koya daga Najeriya domin karfafa tsare-tsaren kare al'umma a cikin gida.
Asalin Shirin Kare Jama'a Najeriya
An kafa hukumar kare fararen hula da tsaron cikin gida ta Najeriya, wato Nigeria Security and Civil Defence Corps (NSCDC) a shekarar 2003 a ƙarƙashin doka ta 2 ta majalisar dokokin ƙasar. Daga baya, an yi wa dokar kwaskwarima a shekarar 2007 domin ƙara mata ƙarfi da kuma faɗaɗa ayyukanta. Tun farko dai, an fara kafa hukumar ne a matsayin rundunar sa-kai a birnin Legas a shekarar 1967, a lokacin yaƙin basasar Najeriya. A wancan lokacin, ana kiranta da Lagos Civil Defence Committee. Babban aikin da aka ɗora mata shi ne wayar da kan jama'a game da matakan da za su ɗauka na kare kansu idan an kai hari ta sama. Haka nan, an horar da mambobinta kan yadda za su gudanar da aikin ceto da kuma kula da gine-ginen da bama-bamai suka lalata. Manufar ita ce a tabbatar da cewa fararen hula sun samu kariya a lokacin rikici, tare da rage asarar rayuka da dukiyoyi.
Bayan kawo ƙarshen yaƙin basasa, an sake fasalin rundunar a shekarar 1970 inda ta zama ƙungiya ta ƙasa baki ɗaya. An ci gaba da gudanar da ayyukanta a ƙarƙashin kulawar ma'aikatar harkokin cikin gida ta tarayya. Daga nan, an yi mata rijista da hukumar kula da harkokin tsaro ta duniya, wato International Civil Defence Organisation (ICDO) da ke birnin Geneva. Wannan mataki ya bai wa hukumar damar samun horo da kayan aiki na zamani daga ƙasashen duniya, wanda ya ƙara inganta aikinta na kare lafiya da dukiyar al'umma. A shekarun 1980, an faɗaɗa ayyukan hukumar a dukkan jihohin tarayyar Najeriya, inda aka kafa rassa a kowace jiha. A shekarar 1984, an canja mata suna zuwa Nigeria Security and Civil Defence Corps, kuma a 1988 ne aka tura ta ƙarƙashin kulawar ma'aikatar ayyuka na musamman da kuma fadar shugaban ƙasa. An kuma yi mata garambawul a shekarar 2002 kafin daga bisani a mayar da ita cikakkiyar hukumar gwamnatin tarayya a shekarar 2003.
A yau, hukumar NSCDC tana da nauyin kare muhimman kadarorin gwamnati da ababen more rayuwa a faɗin ƙasar. Waɗannan sun haɗa da bututan mai da iskar gas, layukan wutar lantarki, da kuma na'urorin sadarwa. Haka nan, tana da alhakin samar da bayanan sirri ga hukumomin tsaro, da kuma daidaita ayyukan ƙungiyoyi masu zaman kansu da ke aikin kula da bala'o'i. Sauran ayyukanta sun shafi shiga tsakani a rikice-rikicen da suka taso tsakanin manoma da makiyaya, da kuma yaƙi da ayyukan ɓarnata da satar kayan gwamnati. Hukumar tana kuma sa ido kan kamfanonin tsaro masu zaman kansu domin tabbatar da cewa suna aiki bisa ƙa'ida. Haka zalika, tana da sashin da ke kula da ayyukan kariya daga makamai masu guba da na hallaka jama'a. Wannan tsari ne ya sa Najeriya ta zama abin koyi ga wasu ƙasashe a fannin kare fararen hula.
Dalilin Ziyarar CHEDS Dakar
Da yake maraba da tawagar a madadin Kwamandan NSCDC, Ahmed Abubakar Audi, Mataimakin Kwamanda Janar mai kula da ayyuka na musamman, Dokta Nnamdi Nwinyi, ya bayyana cewa ziyarar ta zo a kan gaba, musamman idan aka yi la’akari da yadda al’amuran tsaro ke sauyawa a duniya baki ɗaya. Ya ce, “Ziyararku ta zo a daidai lokacin da ake buƙata, domin kuwa yadda ake tafiyar da harkokin tsaro a duniya na ta canzawa. Yanzu an fi mayar da hankali kan hanyoyin da ba na soja ba wajen magance matsalolin tsaro, inda ake ba da fifiko ga kare fararen hula.” A cewarsa, wannan sauyi ya sa an fara kallon kare rayuka da dukiyar al’umma a matsayin wani muhimmin al'amari da ya zama wajibi a kowace ƙasa. Ya ƙara da cewa, Najeriya ta fahimci wannan bukata tun da wuri, wanda hakan ya sa ta kafa hukumar NSCDC domin ta zama ginshiƙi wajen tabbatar da tsaron cikin gida. Ya jaddada cewa hukumar ba kawai tana aiki ne don kare kadarorin gwamnati ba, har ma tana taka muhimmiyar rawa wajen gina zaman lafiya da sasanta rikice-rikice a tsakanin al’ummomi daban-daban.
Shugaban tawagar ta CHEDS Dakar, Birgediya Janar Babacar Faye, ya bayyana cewa sun zaɓi Najeriya ne saboda gogewarta da kuma irin rawar da hukumar NSCDC take takawa. A jawabinsa, ya ce, “Mun zaɓi Najeriya ne saboda gagarumar rawar da take takawa a yankin Afirka ta Yamma, da kuma ƙwarewar da ta nuna wajen tunkarar ƙalubalen tsaro na cikin gida.” Ya bayyana cewa makasudin ziyarar tasu shi ne su fahimci tsarin da Najeriya ke bi wajen kare fararen hula, domin su ma su yi amfani da irin wannan tsarin a ƙasashensu. Birgediya Janar Faye ya ce, “Muna son mu koya daga gare ku, mu fahimci yadda kuka gina wannan tsari mai ƙarfi, da kuma yadda kuke tafiyar da shi a aikace.” Ya kuma nuna sha’awarsu ta musamman kan yadda hukumar ke gudanar da ayyukanta na kare muhimman kadarorin ƙasa, da kuma yadda take haɗa kai da sauran hukumomin tsaro domin cimma manufofinta. Ya ce sun yi imanin cewa darussan da za su koya daga Najeriya za su taimaka musu ƙwarai wajen ƙarfafa nasu tsare-tsaren na kare al’umma.
Sarrafa da Tsare-tsaren Gaba
Da yake gabatar da bayanai kan tsarin gudanarwar NSCDC, Mataimakin Kwamanda Janar mai kula da ayyuka, Dokta Nnamdi Nwinyi, ya bayyana cewa hukumar na da sassa guda bakwai da kowannensu ke da takamaiman aikin da yake yi. A cewarsa, wannan tsari na daidaita ayyuka da kuma tabbatar da cewa an cimma muradun hukumar ba tare da tsaiko ba. Ya bayyana cewa, kowane sashe na ƙarƙashin jagorancin wani Mataimakin Kwamanda Janar ne, wanda hakan ke sauƙaƙa yanke shawara da kuma aiwatar da ita cikin gaggawa. Wannan tsari, a cewar Dokta Nwinyi, ya ba da damar gudanar da ayyuka daban-daban a lokaci guda, kama daga kare kadarorin ƙasa, samar da bayanan sirri, zuwa sasanta rikice-rikice tsakanin al'ummomi. Ya ce wannan rarraba aiki na daga cikin manyan dalilan da suka sa hukumar ke samun nasarori a fannonin da aka ɗora mata alhakinsu. Ya ƙara da cewa, tsarin gudanarwa mai inganci shi ne kashin bayan duk wata nasara da hukumar ta samu tun bayan kafuwarta.
A nasa jawabin, Birgediya Janar Babacar Faye ya yaba da tsarin da ya ce yana nuna kyakkyawan shugabanci da hangen nesa. Ya bayyana cewa, irin wannan tsari na rarraba ayyuka a bayyane zai taimaka wa ƙasarsu wajen gina nata tsarin kare fararen hula mai ƙarfi da inganci. Ya ce sun lura da yadda kowane sashe ke da cikakken sanin aikin da ya rataya a wuyansa, wanda hakan ke hana cikas da kuma haifar da saurin aiwatar da umarni. Birgediya Janar Faye ya ce, “Wannan tsari abin koyi ne, domin yana tabbatar da cewa kowa ya san aikinsa kuma akwai tsayayyen tsarin bayar da rahoto daga ƙasa zuwa sama.” A cewarsa, darasin da suka koya a nan shi ne muhimmancin samun tsari mai sauƙin fahimta wanda zai iya daidaita ayyuka iri-iri a ƙarƙashin inuwa ɗaya. Ya jaddada cewa ziyarar ta buɗe musu ido kan yadda za su tsara hukumar da suke shirin kafawa a ƙasarsu, ta yadda za ta zama mai tasiri kamar ta NSCDC. Ya kuma bayyana fatansu na ci gaba da yin aiki tare da Najeriya domin samun ƙarin gogewa a wannan fanni.
Mahimmancin Haɗin Gwiwa
Darakta mai kula da hulɗa da jama'a na hukumar, Kwamanda Babawale Afolabi, ya ce haɗin gwiwa da aka yi tsakanin Najeriya da tawagar ta CHEDS zai ƙara ƙarfafa dangantakar dake tsakanin ƙasashen biyu. Ya bayyana cewa wannan ziyara wata alama ce da ke nuna yadda ƙasashen Afirka ke shirye su koya daga juna domin magance matsalolin da suka shafe su baki ɗaya. A cewarsa, raba gogewa da basira a fannin tsaro zai taimaka wajen samar da dabarun bai ɗaya na tunkarar ƙalubalen da yankin ke fuskanta. Kwamanda Afolabi ya jaddada cewa hukumar NSCDC a shirye take ta ci gaba da musayar ilimi da gwaninta da takwarorinta na ƙasashen waje, musamman a fannin kare fararen hula da muhimman kadarorin ƙasa. Ya ce wannan haɗin kai zai samar da zaman lafiya mai ɗorewa ba a Najeriya kaɗai ba, har ma a faɗin nahiyar Afirka.
