Gwamnatin Jamhuriyar Nijar ta sanar da sabon matakin ɗaga shekarun yin ritaya daga aiki na wasu ma'aikatan kananan hukumomi zuwa shekara 62. Wannan doka, wadda aka kafa ta hanyar wata sanarwa a hukumance, ta shafi ma'aikatan da ake kira 'yan agaji na hukumomin yankuna, waɗanda suke aiki a matakai daban-daban na ƙananan hukumomi a faɗin ƙasar. Canjin ya fara aiki ne nan take bayan fitar da sanarwar, inda ya maye gurbin tsohon tsarin da ake amfani da shi a baya wajen kayyade wa'adin barin aiki na wannan rukunin ma'aikatan gwamnati. Matakin na zuwa ne a wani yunƙuri na gwamnati na sake fasalin tsarin aikin gwamnati a matakin ƙananan hukumomi, tare da daidaita shekarun ritayar wannan rukuni na ma'aikata da na wasu sassa na ma'aikatan gwamnatin tarayya. Wannan sabon tsari ya ƙayyade cewa duk wani ma'aikacin agaji na hukumomin yanki zai ci gaba da aiki har sai ya kai shekara 62 a duniya kafin ya yi ritaya daga aiki kamar yadda dokar ta tanada.
Sabuwar Dokar Ritaya
Wannan sabuwar doka, mai lamba 2024-11, wadda aka kafa a ranar 13 ga watan Maris na shekarar 2024, ta kawo gyara ga tsohuwar doka mai lamba 2015-36 ta ranar 26 ga watan Mayu na shekarar 2015. Tsohuwar dokar ita ce ta kafa matsayin ma’aikatan agaji na hukumomin yankunan, waɗanda suka haɗa da ma’aikatan da ke aiki a matakin gundumomi da na birane. A ƙarƙashin tsohon tsarin, shekarun ritayar wannan rukuni na ma’aikata sun kasance shekara 60. Sabon gyaran ya ƙara shekara biyu a kan wannan wa’adi, inda ya daidaita shi da na wasu ma’aikatan gwamnatin ƙasar.
Hukumar kula da ma’aikatan gwamnati ta Jamhuriyar Nijar ce ta fitar da wata sanarwa a hukumance domin bayyana wannan canji. Takardar, mai kwanan wata 14 ga watan Maris, 2024, ta tabbatar da cewa an ɗaga shekarun ritayar ma’aikatan agaji na hukumomin yankunan ne daga shekara 60 zuwa 62. Wannan mataki ya shafi dukkan ma’aikatan da ke ƙarƙashin wannan rukuni a faɗin ƙasar, ba tare da la’akari da matsayinsu ko nau’in aikin da suke yi ba, muddin suna cikin tsarin ma’aikatan agaji na yankuna. Sanarwar ta kuma ƙara da cewa wannan doka ta fara aiki ne nan take daga ranar da aka kafa ta.
Babban makasudin wannan mataki, kamar yadda yake kunshe a cikin sabuwar dokar, shi ne daidaita tsarin ritayar wannan rukuni na ma’aikata da na sauran ma’aikatan gwamnati. A baya, akwai bambanci a tsarin shekarun ritaya tsakanin ma’aikatan gwamnatin tarayya da na ƙananan hukumomi, lamarin da ya haifar da rashin daidaito. Gwamnatin ta ce wannan gyara zai bai wa waɗannan ma’aikata damar ci gaba da bayar da gudunmawarsu na tsawon wasu shekaru biyu, wanda hakan zai taimaka wajen amfani da gogewa da ƙwarewar da suka tara a tsawon shekarun da suka yi suna aiki. Haka nan, an yi imanin cewa matakin zai rage gibin da ake samu na ƙwararrun ma’aikata a matakin ƙananan hukumomi a lokacin da tsofaffin ma’aikata ke yin ritaya.
Sabuwar dokar ta tanadi cewa duk wani ma'aikaci da ke ƙarƙashin wannan tsari zai ci gaba da aikinsa har sai ya cika shekara 62 a duniya, sannan ne zai samu damar yin ritaya kamar yadda doka ta tsara. Wannan canji na daga cikin jerin wasu gyare-gyare da hukumomin sojin da ke mulkin ƙasar ke aiwatarwa a sassa daban-daban na aikin gwamnati, tun bayan da suka karɓi mulki. Matakin ya zo ne domin tabbatar da daidaito da adalci a tsakanin dukkan ma'aikatan gwamnati, tare da inganta tsarin aiki a matakin ƙananan hukumomi, waɗanda ke da muhimmiyar rawa wajen isar da ayyukan ci gaba ga al'umma a matakin farko.
Tasirin Canjin ga Ma'aikata
Wannan canji zai shafi ma'aikatan da suka kamata su yi ritaya a wannan shekara ta 2024, waɗanda a yanzu za su ci gaba da aiki har zuwa shekarar 2026. A ƙarƙashin tsohon tsarin, duk wani ma'aikaci da ya cika shekara 60 a duniya a cikin wannan shekara ya kamata ya bar aiki. To sai dai, da wannan sabuwar doka, waɗannan ma'aikatan za su samu ƙarin shekaru biyu a kan wa'adin aikinsu, wanda hakan ke nufin za su ci gaba da karɓar albashinsu da sauran alawus-alawus har sai sun kai sabuwar shekarar ritayar da doka ta tanada. Wannan ƙarin wa'adin na ba su damar ci gaba da bayar da gudunmawa ga hukumominsu na tsawon wasu shekaru biyu, amma a lokaci guda zai jinkirta fara karɓar kuɗin fanshon da suke sa ran samu bayan sun bar aiki. Hakan na nufin an ɗage ranar da za su fara cin gajiyar haƙƙoƙinsu na ritaya.
Ga ma'aikatan da ke daf da cika shekara 60, wannan mataki ya kawo musu sauyi a tsare-tsarensu na rayuwa bayan ritaya. Yawancin ma’aikata kan fara shirin yadda za su tafiyar da rayuwarsu shekaru da dama kafin su kai shekarar barin aiki, ciki har da tanadin kuɗaɗe da tsara wasu sana’o’i. Da wannan sabon canji, ya zama wajibi su sake duba waɗannan tsare-tsare nasu. Waɗanda suka yi hasashen barin aiki a wannan shekara ko shekara mai zuwa, yanzu za su ci gaba da aiki na wasu shekaru biyu. Wannan zai iya zama labari mai daɗi ga waɗanda ba su gama shirye-shiryen ritayar ba, amma zai iya kawo cikas ga waɗanda suka riga sun kammala shirye-shiryen kuma suna sa ran su huta ko su fara wasu harkoki na kansu. Wannan jinkirin na iya shafar tsare-tsarensu na kuɗi da kuma na iyali.
A gefe guda kuma, matakin na iya shafar damar samun aiki ga matasa masu neman shiga aikin gwamnati a matakin ƙananan hukumomi. Idan tsofaffin ma'aikata suka ci gaba da zama a kan kujeransu na tsawon wasu shekaru biyu, hakan na nufin za a samu jinkiri wajen samun guraben aiki da za su buɗu bayan ritayarsu. Wannan zai iya rage yawan sabbin ma'aikatan da ake ɗauka a kowace shekara a waɗannan hukumomin, lamarin da zai iya ƙara dagula matsalar rashin aikin yi a tsakanin matasa masu digiri da ke fatan samun aiki a ma'aikatun gwamnati. Jinkirta ritayar tsofaffin ma'aikata na nufin an toshe wasu gurabe da matasa za su iya cike su, wanda hakan zai iya haifar da rashin gamsuwa a tsakanin matasan da ke jiran samun damar aiki a wannan fannin.
Tarihin Shirye-shiryen Gwamnati
Wannan ba shi ne karon farko da gwamnatin Jamhuriyar Nijar ke yin garambawul ga tsarin shekarun ritaya na ma’aikatanta ba. A shekarar 2015, gwamnatin wancan lokacin ta kafa dokar da ta daidaita shekarun ritaya na dukkan ma’aikatan gwamnatin tarayya zuwa shekara 62, yayin da takwarorinsu na kananan hukumomi aka bar su a kan shekara 60. Wannan bambanci shi ne ya haifar da rashin daidaito a tsarin aikin gwamnati na tsawon shekaru, inda ma’aikatan da ke aiki a mataki iri ɗaya amma a ma’aikatu daban-daban suke da shekarun ritaya mabanbanta. Hakan ya sa ma’aikatan kananan hukumomi suka dade suna kokawa kan wannan tsarin, wanda suke ganin ya nuna musu wariya idan aka kwatanta su da abokan aikinsu na gwamnatin tsakiya.
A shekarar 2022 ma, an samu wani yunƙuri na ɗaga shekarun ritayar zuwa shekara 65 ga dukkan ma’aikatan gwamnati, ciki har da na kananan hukumomi. Wannan shiri ya samu karɓuwa sosai a wancan lokacin, inda har aka gabatar da shi gaban majalisar dokokin ƙasar domin amincewa. Sai dai kuma, shirin bai kai ga zama doka ba saboda wasu dalilai na siyasa da na gudanarwa da suka taso a wancan lokacin. Wannan ya sa batun ya ci gaba da kasancewa a cikin yanayi na rashin tabbas, har zuwa lokacin da sabuwar gwamnatin soji ta yanzu ta sake dawo da batun a teburin tattaunawa. Wannan sabon mataki na gwamnatin yanzu, wanda ya daidaita shekarun ritayar ma’aikatan kananan hukumomin zuwa 62, ya zama kamar wani mataki ne na cika wani buri da aka daɗe ana fafutukarsa, kodayake bai kai ga shekara 65 da aka yi hasashe a baya ba. A yanzu an daidaita su da na sauran ma’aikatan tarayya.
