Haraji da Tashin Hankali a Yamai: Sabon Rikicin Tsaro Ya Sake Tashi A Babban Birnin Nijar

Gunfire, explosions rock Niger's capital Niamey
Hoto ta News

An ji karar harbe-harbe da fashewar abubuwa da dama a sassan birnin Yamai, babban birnin Nijar, da sanyin safiyar ranar 29 ga watan Agusta. Wannan shi ne babban tashin hankali na uku da ya shafi tsaron birnin a wannan shekarar.

Wata majiyar tsaro ta bayyana cewa ‘yan ta’adda ne suka kai hari a Filin Jirgin Sama na Diori Hamani da ke birnin. Majiyar ta ƙara da cewa maharan sun kuma yi ƙoƙarin kutsawa shingen tsaro da ke kewaye da fadar shugaban ƙasa. Al’ummar birnin sun tashi cikin firgici sakamakon wannan sabon tashin hankali, wanda ya kawo cikas ga harkokin yau da kullum a wasu unguwannin da ke kusa da wuraren da lamarin ya shafa. Har zuwa lokacin haɗa wannan rahoto, babu wata ƙungiya da ta ɗauki alhakin kai harin.

Tarihin Rikicin Tsaro A Nijar

Kasar Nijar dai na fama da matsalar tsaro daga kungiyoyi masu alaka da al Qaeda da kuma Daular Musulunci, kamar yadda makwabtanta Burkina Faso da Mali ke fuskanta. Wannan sabon harin ya zo ne watanni biyar bayan wani makamancinsa da kungiyar Daular Musulunci reshen Sahel ta dauki alhakin kaiwa a daidai wannan filin jirgin sama. Gwamnatin sojin da ke mulki a yanzu ta hau karagar mulki ne a wani juyin mulki da ya gudana a shekarar 2023. A watan Yulin shekarar 2023 ne dai Janar Abdourahamane Tiani da dakarunsa suka kifar da gwamnatin zababben shugaban kasa Mohamed Bazoum. Tun daga wannan lokaci, kasar ta ci gaba da fuskantar kalubalen tsaro daban-daban a yankuna da dama, ciki har da babban birnin kasar na Yamai, wanda a baya aka dauka yana da kwanciyar hankali fiye da sauran sassan kasar.

Siyasa Da Huldar Kasashen Waje

Gwamnatin Janar Abdourahamane Tiani ta ƙarfafa alaƙa da ƙasar Rasha, a daidai lokacin da ta janye Nijar daga ƙungiyar haɗin kan tattalin arziƙin ƙasashen Afirka ta Yamma, wato ECOWAS/CEDEAO. Wannan sauyin ya zo ne bayan juyin mulkin da ya kifar da gwamnatin Mohamed Bazoum a shekarar 2023, inda sabuwar gwamnatin sojin ta fara neman sabbin abokan hulɗa a fagen siyasar duniya, musamman a fannin tsaro da haɗin gwiwar soja. Matakin ficewa daga ƙungiyar ECOWAS ya biyo bayan takunkuman da ƙungiyar ta kakaba wa Nijar, wanda hakan ya ƙara ruruta wutar saɓani tsakaninta da sauran ƙasashen yankin.

A maimakon haka, Nijar ta haɗa kai da maƙwabtanta, Mali da Burkina Faso, wajen kafa sabuwar ƙawancen ƙasashen Sahel da aka fi sani da AES. Waɗannan ƙasashe uku, waɗanda dukkansu sojoji ke mulkinsu bayan juyin mulki, sun kafa wannan ƙawance ne domin ƙirƙiro da wani sabon tsarin haɗin gwiwa na tsaro da tattalin arziƙi wanda ya sha bamban da na ECOWAS. Manufar wannan sabuwar ƙungiya ita ce samar da tsarin tsaro na bai-ɗaya da kuma fuskantar ƙalubalen da suke fama da su a yankin ba tare da dogaro da tsofaffin abokan hulɗarsu na yammacin duniya ba.

Sakamakon Harkokin Tattalin Arziki

Wannan tashin hankali na zuwa ne a daidai lokacin da hukumomin Nijar suka ƙwace kadarorin da kamfanin hakar ma'adanai na Faransa, Orano, ke gudanarwa a baya. Wannan mataki ya shafi ɗaya daga cikin manyan hanyoyin samun kuɗin shiga na ƙasar da kuma dangantakarta da ƙasashen Turai. Kafin waɗannan sauye-sauye, Nijar na taka muhimmiyar rawa wajen samar da sinadarin uranium ga nahiyar Turai. A lokacin da kamfanin Orano ke aiki tukuru, Nijar ce ke samar masa da kusan kashi 15 cikin 100 na dukkan sinadarin uranium ɗin da yake buƙata domin ayyukansa a faɗin duniya.

A makon da ya gabata ne gwamnatin ta sake rarraba lasisin hakar sinadarin na uranium, waɗanda a da can suke hannun kamfanin Orano da kuma GoviEx. Wata dokar hukuma ta nuna cewa yanzu an miƙa waɗannan lasisi ga wasu kamfanoni da ke samun goyon bayan gwamnatin Nijar kai tsaye. Wannan matakin ya nuna ƙarin ƙoƙarin da gwamnatin sojin ke yi na ƙara karɓe ikon tafiyar da albarkatun ƙasar, musamman a fannin ma'adanai masu matuƙar muhimmanci a fagen duniya.

Martanin Gwamnati Kan Harin

An bayyana cewa an gwabza kazamin fada ne musamman a kusa da Filin Jirgin Sama na Diori Hamani da kuma wani sansanin sojin sama da ke kusa da shi. Wannan ya sanya aka tsaurara matakan tsaro a waɗannan muhimman wurare, inda aka takaita zirga-zirgar jama'a da ababen hawa a yankin yayin da dakarun tsaro ke ci gaba da aiki.

Wani mai fashin baki kan al'amuran yau da kullum, Bana Wagana Ibrahim, ya rubuta a shafinsa na Facebook cewa maharan sun kai farmaki ne a kan sansanin sojin sama na Base 101 da ke kusa da filin jirgin saman. Wannan bayani nasa ya zo daidai da rahotannin farko da suka nuna cewa an yi musayar wuta mai tsanani a wannan yanki mai matuƙar muhimmanci a fannin tsaro.

Tuni dai wata ƙungiya mai alaƙa da al-Qaeda da ke aiki a yankin yammacin Afirka ta ɗauki alhakin wani harin da ta kai kan filin jirgin saman a watan Yuni da ya gabata. Wannan harin da ya gabata ya nuna yadda filin jirgin da kewayensa suka zama wuraren da ƙungiyoyin ta'addanci ke kai wa hare-hare akai-akai a birnin Yamai.