Ministan Kuɗi da Tattalin Arziki na Nijar, Mamane Laouali Abdou Rafa, ya gana da manyan jami'an harkokin kuɗi na yankunan Maradi da Tahoua da kuma Zinder. Taron da ya gudana a ranar Alhamis, 30 ga watan Yuli, 2026, ya mayar da hankali ne kan sabbin tsare-tsare da gyare-gyaren da gwamnati ke aiwatarwa. A jawabin nasa, ministan ya ce ƙasar ta shafe shekaru uku tana tafiya a kan wani sabon turba na 'yancin kai na siyasa da tattalin arziki da kuma na harkokin kuɗi. Ya ce shirin sake gina jamhuriya, wato PRN 2025-2029, shi ne zai jagoranci ayyukan gwamnati cikin shekaru biyar masu zuwa.
Minista Rafa ya ce, "Ba za mu iya da'awar samun 'yancin kanmu ba idan har ba za mu iya dogaro da kanmu ba. Ya zama wajibi a gare mu mu yi dukkan mai yiwuwa don tabbatar da wadatar abincin kanmu da farko." Ya ƙara da cewa, "Wata kalma kuma da muka haramta a ma'aikatar ita ce kiran Nijar 'ƙasa ce da ba ta da ruwa'. Daga yanzu Nijar ƙasa ce 'mahada'. Allah Ya sanya Nijar a tsakiyar Afirka, inda take jawo hankalin kowace irin ƙasa."
Ya kuma bayyana cewa, "Mun sake dawo da tsarin hada-hadar kuɗi ta bankuna. Za mu ci gaba da yin gyare-gyare. Za mu haɗa dukkan cibiyoyinmu na karɓar haraji da kowane irin tsarin kuɗi. Kuɗin lantarki tare da shirin E-Trésor nan ba da daɗewa ba. Nan da shekarar 2027, ba za a sake amfani da kuɗi a hannu a baitul-mali ba. Akwai wasu gyare-gyare da dama, amma kuma ba za mu yi watsi da harajin kadarori ba."
Sarrafa Tattalin Arziki da Tsare-tsaren Gwamnati
Da yake ƙarin haske kan shirin sake gina jamhuriya (PRN), Minista Mamane Laouali Abdou Rafa ya bayyana cewa babban jigon shirin na farko shi ne mayar da Nijar ƙasa mai zaman lafiya, kwanciyar hankali, da kuma tsaro. Ya ce jigo na biyu kuma shi ne inganta tattalin arziki da kuma bai wa masu sana'o'i da kamfanoni damar bunƙasa, tare da ba da fifiko na musamman ga fannin samar da wadataccen abinci a ƙasar. A cewarsa, wannan na daga cikin manyan ginshiƙan da gwamnati za ta dogara da su wajen tafiyar da ayyukanta.
Ministan ya bayyana cewa, a fannin noma, ƙasar ta samu nasarar samar da sama da tan miliyan biyar na gero da dawa a shekarar 2024 kaɗai. Ya kuma ce Nijar na da dimbin arzikin dabbobi da ya kai sama da kashi miliyan 60 na dabbobin gida daban-daban. Ya ƙara da cewa fannin noma shi kaɗai ke samar da kashi 40 cikin 100 na arzikin cikin gida na ƙasar (GDP), wanda hakan ke nuna muhimmancinsa ga ci gaban tattalin arzikin ƙasa baki ɗaya.
A wani ɓangare na sauye-sauyen da ake aiwatarwa, ministan ya sanar da sauya wasu kalmomin da ake amfani da su wajen siffanta tattalin arzikin ƙasar. Ya ce daga yanzu, an maye gurbin kalmar "tattalin arzikin da ba na yau da kullum ba" (informal economy) da "tattalin arzikin jama'a" (popular economy). Haka zalika, ya jaddada cewa an daina amfani da kalmar da ke nufin Nijar "ƙasa ce da ba ta da mashigar ruwa" (landlocked country), inda aka maye gurbinta da "ƙasa ce mahada" (crossroads country), domin nuna muhimmancin matsayinta a nahiyar Afirka. Waɗannan sauye-sauye a cewarsa, na da nufin sauya tunanin 'yan ƙasa game da ƙasarsu.
Sarrafa Kuɗi da Haɗin Kai
Taron ya samu halartar jami'ai daga sassa daban-daban, waɗanda suka haɗa da na haraji, da kwastan, da kuma na baitul-malin gwamnati daga yankunan Maradi da Tahoua da kuma Zinder. Makasudin taron shi ne tattaunawa kan sabbin gyare-gyaren da ake aiwatarwa, da isar da saƙonni da kuma jagororin da suka fito daga manyan hukumomin ƙasa. Haka nan an yi amfani da damar wajen yaɗa manufofi da hangen nesan Ma'aikatar Kuɗi da Tattalin Arziki ga jami'an da abin ya shafa domin su fahimci sabon tsarin da ake son a bi.
Minista Mamane Laouali Abdou Rafa ya tunatar da cewa bayan abubuwan da suka faru a ranar 26 ga watan Yulin 2023, an dawo da hada-hadar kuɗi a hannu bayan da aka datse tsarin hada-hadar kuɗi na ƙasar. Da yake ƙarin haske kan matakan da aka ɗauka, ya bayyana cewa, "Mun sake dawo da tsarin hada-hadar kuɗi ta bankuna. Za mu ci gaba da yin gyare-gyare." Ya ce manufar ita ce a haɗa dukkan cibiyoyin karɓar kuɗaɗen shiga na gwamnati da kowane irin tsarin hada-hadar kuɗi na zamani.
Ya ce gwamnati na shirin ƙaddamar da tsarin kuɗin lantarki ta hanyar shirin da aka yi wa laƙabi da E-Trésor, wanda zai fara aiki nan ba da daɗewa ba. A cewar ministan, wannan wani muhimmin mataki ne na zamanantar da harkokin kuɗi a Nijar. Ministan ya jaddada cewa, "Nan da shekarar 2027, ba za a sake amfani da kuɗi a hannu a baitul-mali ba." Ya ƙara da cewa akwai wasu gyare-gyare da dama da za a gabatar, amma kuma ya tabbatar da cewa gwamnati ba za ta yi watsi da muhimmancin harajin kadarori ba a cikin sabbin tsare-tsarenta.
Sarrafa Kuɗi da Haɗin Kai
Da yake jawabi a wurin taron da ya gudana a ɗakin taro na gidan gwamnan jihar Maradi, Minista Mamane Laouali Abdou Rafa ya tunatar da cewa bayan abubuwan da suka faru a ranar 26 ga watan Yulin 2023, an dawo da hada-hadar kuɗi a hannu bayan da aka datse tsarin hada-hadar kuɗi na ƙasar. Da yake ƙarin haske kan matakan da aka ɗauka, ministan ya ce, "Mun sake dawo da tsarin hada-hadar kuɗi ta bankuna. Za mu ci gaba da yin gyare-gyare." Ya ce manufar ita ce a haɗa dukkan cibiyoyin karɓar kuɗaɗen shiga na gwamnati da kowane irin tsarin hada-hadar kuɗi na zamani. Ministan ya ƙara da cewa gwamnati na shirin ƙaddamar da tsarin kuɗin lantarki ta hanyar shirin da aka yi wa laƙabi da E-Trésor, wanda zai fara aiki nan ba da daɗewa ba.
Ministan ya jaddada cewa, "Nan da shekarar 2027, ba za a sake amfani da kuɗi a hannu a baitul-mali ba." A cewarsa, wannan wani muhimmin mataki ne na zamanantar da harkokin kuɗi a Nijar. Ya ƙara da cewa akwai wasu gyare-gyare da dama da za a gabatar, amma kuma ya tabbatar da cewa gwamnati ba za ta yi watsi da muhimmancin harajin kadarori ba a cikin sabbin tsare-tsarenta. Taron ya samu halartar gwamnan jihar Maradi, Kwanturola Janar na 'yan sanda Issoufou Mamane, da kuma babban sakataren ma'aikatar tattalin arziki da kuɗi, Mista Sama Mamane.
A yayin jawabin nasa, ministan ya yi kira ga jami'an kwastan da su rungumi sabbin sauye-sauyen da ake aiwatarwa, su kuma kare kayayyakin da ake samarwa a cikin gida, sannan su yaƙi ayyukan maguɗi da fasa-kwauri. Ya ce, "Ba za mu iya da'awar samun 'yancin kanmu ba idan har ba za mu iya dogaro da kanmu ba. Ya zama wajibi a gare mu mu yi dukkan mai yiwuwa don tabbatar da wadatar abincin kanmu da farko." Ya kuma bayyana cewa, "Wata kalma kuma da muka haramta a ma'aikatar ita ce kiran Nijar 'ƙasa ce da ba ta da ruwa'. Daga yanzu Nijar ƙasa ce 'mahada'. Allah Ya sanya Nijar a tsakiyar Afirka, inda take jawo hankalin kowace irin ƙasa."