Gwamnatin Jamhuriyar Nijar da kamfanin Atomic Eagle sun cimma wata yarjejeniya kan aikin hako sinadarin uranium a yankin Madaouela, lamarin da ya kawo ƙarshen shari'ar sasantawa da ke gudana a tsakaninsu. An rattaba hannu kan sabuwar yarjejeniyar ne a birnin Yamai ranar Laraba, 23 ga watan Satumbar 2026, bayan da Majalisar Ministoci ta amince da ita tun a ranar 21 ga watan Agustan 2026. A ƙarƙashin sabon tsarin, kamfanin na Atomic Eagle ne zai riƙe kaso 60 cikin 100 na hannun jari, kuma shi ne zai tafiyar da ayyukan gudanarwa na aikin.
Tarihin Rikicin da aka Sasanta
Rikicin ya samo asali ne tun daga watan Yulin 2024 lokacin da hukumomin Nijar suka janye lasisin aiki na Madaouela I daga hannun kamfanin GoviEx Uranium. Gwamnatin Yamai ta zargi kamfanin da rashin samun isasshen ci gaba wajen fara aikin hako ma'adinan. Sai dai kamfanin GoviEx ya kalubalanci matakin, yana mai cewa ba a bi ka'idojin da ke cikin dokar ma'adanai ta ƙasar ba. A lokacin, GoviEx na ƙoƙarin tattara kimanin dala miliyan 200 don bunƙasa wurin aikin.
A watan Disambar 2024, kamfanonin GoviEx da GoviEx Niger Holdings suka shigar da ƙarar gwamnatin Nijar a gaban kotun sasantawa. An yi wa ƙarar rajista a watan Janairun 2025 a ƙarƙashin lamba ARB/25/1 a kotun ICSID. An sanya hannu kan wata wasiƙar aniya a watan Fabrairun 2025, wadda ta zayyana taswirar warware saɓanin tare da dakatar da shari'ar. An sake tsawaita dakatarwar da wasu watanni shida a watan Satumbar 2025.
Sabon Yarjejeniya da Shirin Aiki
Sabon tsarin yarjejeniyar ya bai wa gwamnatin Jamhuriyar Nijar damar samun kaso 40 cikin 100 na hannun jari a cikin aikin hakar ma'adinin na Madaouela. Wannan rabon hannun jarin na zuwa ne a daidai lokacin da kamfanin Atomic Eagle ya karɓe ragamar tafiyar da aikin baki ɗaya daga hannun kamfanin GoviEx, wanda a baya shi ne ke da lasisin wurin.
A cikin sharuɗɗan yarjejeniyar, an tanadi cewa kamfanin na Atomic Eagle zai biya wa gwamnatin Nijar zunzurutun kuɗi har dala miliyan goma a matsayin kuɗin sarauta na farko. Yarjejeniyar ta ba wa kamfanin na Atomic Eagle kariya ta fuskar shari'a domin ya samu damar tattaro kuɗaɗen gudanar da aikin daga kasuwannin duniya. Wannan zai ba shi damar samun jarin da ake buƙata don fara aikin hako sinadarin uranium a yankin na Madaouela cikin gaggawa, kamar yadda sabuwar yarjejeniyar da aka cimma ta tanada.
Amfanin Shirin ga Nijar
A wani ɓangare na sabuwar yarjejeniyar da aka cimma, ana sa ran aikin na Madaouela zai samar da ayyukan yi kusan 1,000 ga al’ummar ƙasar. Wannan adadin zai taimaka wajen rage zaman kashe wando a yankin da ma ƙasar baki ɗaya, inda ake fuskantar ƙalubalen rashin aikin yi. Samar da waɗannan guraben aiki na ɗaya daga cikin muhimman alfanun da ake fatan gani daga wannan sabon shiri na haɗin gwiwa tsakanin gwamnatin Nijar da kamfanin na Atomic Eagle.
Shirin zai ba da fifiko ga kamfanonin cikin gida na Nijar wajen bayar da kwangiloli da sauran ayyukan da suka shafi aikin hakar ma'adinin. Wannan tsarin zai ƙara ƙarfafa tattalin arzikin ƙasar ta hanyar tabbatar da cewa wani kaso mai tsoka na kuɗaɗen da za a kashe a aikin ya zagaya a hannun 'yan ƙasa da kamfanoninsu. Hakan na nufin bunƙasa kamfanonin gida da kuma inganta ƙwarewar ma'aikatan Nijar a fannin hakar ma'adanai.