A ranar Laraba gwamnatin mulkin sojin Jamhuriyar Nijar ta sanar da wasu sabbin matakai da gyare-gyare da nufin karfafa ikon da take da shi kan harkokin man fetur da albarkatun kasa na kasar. A cikin wata sanarwa da aka fitar bayan taron majalisar ministoci a birnin Yamai, an sanar da soke wasu yarjejeniyoyi da kuma kafa sabbin dokoki da za su shafi yadda ake gudanar da aikin hako mai da kuma raba shi a fadin kasar. Matakan sun hada da soke wata yarjejeniya da aka kulla a baya da kasar Turkiyya dangane da aikin hako ma'adanai, da kuma kafa wani tsari da zai ba da damar sayar da man dizal a kan farashi mai rahusa ga wasu sassa na gwamnati da masu ruwa da tsaki. Haka nan kuma, gwamnatin ta amince da wani daftarin doka da zai ba da damar gina kananan matatun mai a yankunan Maradi, Tahoua, Agadez, Zinder, Diffa, Dosso, da Tillabéry. Firaminista Ali Mahaman Lamine Zeine ne ya jagoranci zaman majalisar da ta amince da wadannan sauye-sauye.
Dalilan Gyare-gyaren Man Fetur
A cikin bayanan da gwamnatin ta bayar, an ce manufar waɗannan sabbin matakai ita ce tabbatar da cewa al'ummar Nijar sun fi amfana da arzikin man fetur na ƙasar. Sanarwar ta gwamnatin mulkin soji ta bayyana cewa an ɗauki matakin ƙirƙiro daftarin dokar da zai ba da izinin gina ƙananan matatun mai a yankuna bakwai domin magance matsalolin da ake fuskanta na yawaitar fasa bututun mai da kuma satar ɗanyen mai. Gwamnatin ta ce waɗannan laifuka suna haifar da babbar asara ga tattalin arzikin ƙasar, kuma suna kawo cikas ga samar da mai ga jama'a.
An ƙara da cewa, a halin yanzu, yadda ake rarraba albarkatun man ga yankuna daban-daban ya dogara ne kacokan kan zirga-zirgar manyan motocin dakon mai, wanda hakan ke haifar da ƙarin tsadar kayan, da jinkiri wajen isar da shi, da kuma haɗarin da ke tattare da jigilar. Don haka, kafa waɗannan ƙananan matatun mai a garuruwan Maradi, da Tahoua, da Agadez, da Zinder, da Diffa, da Dosso, da kuma Tillabéry, zai taimaka wajen rage dogaro da hanyar jigila ta kan titi kaɗai.
Gwamnatin ta jaddada cewa wannan shiri zai samar da mai a kusa da jama'a, ya sauƙaƙa samar da shi ga yankuna masu nisa, kuma zai rage farashin da ake sayar da shi ga masu buƙata. Haka zalika, ana sa ran matakin zai ƙarfafa tsaron makamashi na ƙasar, ta yadda kowane yanki zai iya samar da wani kaso na man da yake buƙata a cikin gida. Ta hanyar gina waɗannan matatu, gwamnatin na fatan rage asarar da ake tafkawa sakamakon fasa bututu da sata, tare da tabbatar da cewa an yi amfani da arzikin ɗanyen man yadda ya kamata don ci gaban al'ummar Nijar baki ɗaya. Gwamnatin ta ce wannan wani muhimmin mataki ne na kare maslahar ƙasa da kuma tabbatar da adalci wajen rarraba arzikin ƙasa.
Sakamakon Gyare-gyaren Ga Nijeriya
Duk da cewa waɗannan sabbin matakai da gwamnatin mulkin sojin Nijar ta ɗauka sun shafi harkokin cikin gidan ƙasar ne kai-tsaye, manazarta na ganin akwai yiwuwar su haifar da wasu tasire-tasire ga ƙasashen da ke makwabtaka da ita, musamman ma Nijeriya. Ɗaya daga cikin manyan abubuwan da za a iya fuskanta shi ne yiwuwar ƙaruwar fasa-kwaurin man fetur daga Nijar zuwa arewacin Nijeriya. A bisa tsarin da gwamnatin ta kafa, za a riƙa sayar da man dizal a kan farashi mai rahusa ga wasu sassa na gwamnati da ƙungiyoyi a cikin ƙasar. Idan har wannan rahusa ta man ta zama sananne kuma mai yawa, hakan na iya zama wata babbar abar jan hankali ga 'yan fasa-kwauri. Za su iya ganin wannan a matsayin wata dama ta sayo mai a araha daga Nijar sannan su shigo da shi Nijeriya ta barauniyar hanya don sayarwa a kan farashi mai tsoka, wanda hakan zai kawo musu riba mai yawa. Wannan yanayi zai iya ƙara ta'azzara matsalar fasa-kwaurin man da hukumomin Nijeriya ke fama da ita a kan iyakokinta na arewa.
Har ila yau, shirin gina ƙananan matatun mai a yankunan da ke kusa da kan iyaka da Nijeriya, kamar Maradi da Zinder da Dosso, na iya kawo sauyi ga yadda ake hada-hadar man fetur a waɗannan yankuna. Kasancewar man a kusa da kan iyaka zai sauƙaƙa wa 'yan fasa-kwauri samun sa da kuma shigo da shi cikin sauƙi. Yayin da Nijar ke ƙoƙarin magance matsalolinta na samar da makamashi a cikin gida ta hanyar waɗannan matatu, hakan na iya buɗe wata sabuwar kafa ta fita da man zuwa wasu ƙasashe ba bisa ƙa'ida ba. Wannan zai zama wani ƙalubale ga hukumomin tsaro da na kwastam na Nijeriya, waɗanda za su buƙaci ƙara zage damtse wajen sa ido a kan iyakokin ƙasar don dakile wannan matsala. Idan ba a yi hattara ba, wannan yunkuri na Nijar na kare maslaharta zai iya haifar da wata sabuwar matsalar tattalin arziki da tsaro ga maƙwabciyarta Nijeriya, musamman ta fannin gurgunta kasuwar man fetur ta cikin gida da kuma rage wa gwamnati kudaden shiga.
Matakan Da Aka Dauka
A wani ɓangare na waɗannan sabbin matakai, gwamnatin mulkin sojin ta sanar da soke wata yarjejeniya da aka kulla a baya da ƙasar Turkiyya. Yarjejeniyar mai lamba 003, wadda aka rattaba wa hannu a ranar 23 ga watan Fabrairun shekarar 2017 tsakanin gwamnatin Jamhuriyar Nijar da kamfanin DIMANOND de Turquie, ta shafi bincike da kuma aikin haƙo ma'adanai ne a yankin Air. Sanarwar da aka fitar bayan taron majalisar ministocin ta bayyana cewa an ɗauki matakin sokewar ne saboda kamfanin bai cika sharuɗɗan da ke ƙunshe cikin yarjejeniyar ba tun bayan sanya hannu a kanta. A cewar gwamnatin, rashin cika waɗannan sharuɗɗa ya sa yarjejeniyar ta zama marar amfani, don haka aka yanke shawarar soke ta baki ɗaya domin kare maslahar ƙasa. Wannan mataki na nuni da irin tsaurin da sabuwar gwamnatin ke son nunawa wajen tabbatar da cewa kamfanonin ƙasashen waje da ke aiki a ƙasar sun bi dokoki da ƙa'idojin da aka gindaya musu.
Haka nan, majalisar ministocin ta amince da wani daftarin doka wanda zai kafa wani tsari na musamman domin sayar da man dizal a kan farashi mai rahusa ga wasu sassa. A ƙarƙashin wannan sabon tsari, gwamnati za ta riƙa sayar da lita miliyan 150 na man dizal a kowace shekara ga wasu hukumomin gwamnati da ƙungiyoyi da kuma wasu masu zaman kansu da aka zaɓa. Manufar wannan shiri, a cewar sanarwar, ita ce tallafa wa wasu muhimman sassa na tattalin arzikin ƙasar da kuma rage musu raɗaɗin tsadar rayuwa da ake fuskanta. Ana sa ran wannan tallafi zai taimaka wajen sauƙaƙa gudanar da ayyukan yau da kullum na waɗannan hukumomi da ƙungiyoyi, musamman waɗanda ayyukansu suka shafi al'umma kai tsaye. Wannan na daga cikin ƙoƙarin da gwamnatin ke yi na amfani da arzikin man fetur domin rage wa wasu sassa na jama'a nauyin da ke kansu.
Ra'ayoyin Masana
Da yake tsokaci kan waɗannan sabbin matakai, masanin harkokin siyasa da tattalin arziki, Dr. Abubakar Uba Ibrahim, ya bayyana cewa matakan da gwamnatin mulkin sojin Nijar ta ɗauka, musamman na gina ƙananan matatun mai, wani yunƙuri ne na tabbatar da 'yancin cin gashin kai a fannin makamashi. A cewarsa, wannan zai taimaka wa ƙasar wajen magance matsalar ƙarancin mai da kuma rage dogaro da manyan motocin dakon mai, waɗanda ke da tsada da kuma haɗari. Dr. Ibrahim ya ƙara da cewa shirin zai iya haifar da ƙalubale ga Nijeriya idan har man ya fara fita zuwa kasuwanninta ta barauniyar hanya, wanda hakan zai iya gurgunta kasuwar cikin gida. Ya ce wannan zai buƙaci hukumomin Nijeriya su ƙara zage damtse a kan iyakoki.
Shi ma wani manazarci kan harkokin tsaro, Malam Murtala Abdullahi, ya ce matakin na Nijar na iya samun nasaba da buƙatar ƙarfafa tsaron cikin gida. A ganinsa, samar da mai a yankuna masu fama da rikice-rikice kamar Tillabéry zai iya taimaka wa jami'an tsaro wajen samun man da suke buƙata domin gudanar da ayyukansu ba tare da wata matsala ba. Ya ce, "Idan har jami'an tsaro na da isasshen mai a kusa da su, zai sauƙaƙa musu kai ɗauki cikin gaggawa da kuma sintiri a yankunan da ke da haɗari." Malam Abdullahi ya kuma nuna damuwa kan yadda wannan rahusa ta mai za ta iya zama wata hanyar samun kuɗi ga wasu ƙungiyoyin masu aikata laifuka, waɗanda za su iya tsunduma cikin harkar fasa-kwaurinsa don samun ribar da za su yi amfani da ita wajen gudanar da miyagun ayyukansu.
