A yayin da duniya ke shirin tunawa da Ranar Ciwon Sangara ta Duniya ta shekarar 2026, hukumomin lafiya da ƙungiyoyi masu zaman kansu a ƙasashe daban-daban, ciki har da Nijar, sun fara jaddada muhimmancin kiran da aka yi wa jama'a na su san matsayin jininsu game da wannan cuta. Wannan rana, wadda ake gudanarwa a kowace shekara, na da nufin wayar da kan jama'a game da ciwon sangara, wanda wata cuta ce ta gado da ke shafar ƙwayoyin halittar jini. Taken gangamin na bana shi ne "Ku San Matsayin Jininku na Sangara," wanda ke ƙarfafa mutane, musamman ma'aurata masu shirin aure da kuma iyalai, su yi gwajin sanin ko suna ɗauke da kwayar halittar cutar. Manufar ita ce a rage yaɗuwar cutar ta hanyar ilmantar da jama'a kan haɗarin da ke tattare da haihuwar yara masu ciwon, da kuma samar da ingantacciyar kulawa ga waɗanda ke fama da ita. Hukumar yaɗa labarai ta Nijar ta ruwaito cewa ana sa ran shirye-shirye da dama za su gudana domin cimma wannan manufa a faɗin ƙasar.
Mahimmancin Sanin Matsayin Ciwon Sangara
A birnin Yamai, babban birnin ƙasar Nijar, ƙungiyoyi masu zaman kansu da ke aiki kan kiwon lafiya sun fara gudanar da tarurrukan wayar da kai a cibiyoyin al'umma da kuma makarantu. A wani taro da aka shirya a unguwar Kouara Kano, an ilmantar da mata da matasa game da hanyoyin da ake bi wajen yin gwajin sanin matsayin jini, wanda aka fi sani da suna gwajin "electrophorèse de l'hémoglobine". Masu shirya taron sun bayyana cewa sanin matsayin jini, wato ko mutum yana da AA, AS, ko SS, shi ne mataki na farko kuma mafi muhimmanci wajen yaƙi da yaɗuwar ciwon sangara. An kuma rarraba ƙasidu da ke bayani dalla-dalla kan cutar a cikin harsunan gida da suka haɗa da Hausa da Zarma, domin tabbatar da saƙon ya isa ga kowane lungu da saƙo.
Hukumomin lafiya na yankuna ma ba a bar su a baya ba. A yankin Maradi, an kafa cibiyoyin gwaji na wucin-gadi a manyan kasuwanni da tashoshin mota, inda ake bai wa jama'a damar yin gwajin a kan farashi mai sauƙi, wasu wuraren ma kyauta. Wani jami'in lafiya da ya zanta da manema labarai a madadin ma'aikatar lafiya ta yankin, ya ce wannan shiri ne da aka yi domin tunkarar ƙalubalen da mutane ke fuskanta na rashin samun damar zuwa asibiti. Ya ƙara da cewa, an kuma horar da ma'aikatan lafiya na cikin al'umma don su taimaka wajen isar da saƙonni da kuma ƙarfafa mutane su fito a yi gwajin da su.
A wani ɓangare na ƙoƙarin, kamfanonin sadarwa da kafafen yaɗa labarai na cikin gida sun shiga cikin wannan gangami. Ana ta aika wa mutane gajerun saƙonnin tes da ke tunatar da su muhimmancin sanin matsayin jininsu kafin su yi aure. Gidajen rediyo da talabijin na ƙasar suna ta haska shirye-shirye na musamman da ke tattaunawa da masana kiwon lafiya, da kuma mutanen da ke fama da cutar sangara ko kuma iyalansu. A cikin waɗannan shirye-shiryen, ana ba da labarun yadda cutar ke shafar rayuwar yau da kullum da kuma yadda ilimi da wayar da kai za su iya kawo sauyi mai ma'ana wajen rage raɗaɗin da take haifarwa ga iyalai da al'umma baki ɗaya.
Tarihin Ranar Duniya ta Ciwon Sangara
Majalisar Ɗinkin Duniya ce ta kafa ranar 19 ga watan Yuni na kowace shekara a matsayin Ranar Duniya ta Ciwon Sangara. An amince da wannan rana ne a hukumance a ranar 22 ga watan Disamba na shekarar 2008 ta hanyar wani ƙuduri mai lamba A/63/L.63, wanda Babban Taron Majalisar ya amince da shi. Babban makasudin kafa wannan rana shi ne domin a jawo hankalin duniya kan ciwon sangara, wanda aka ayyana a matsayin ɗaya daga cikin manyan cututtukan gado da suka fi yaɗuwa a duniya. Wannan ƙuduri ya kuma amince da cewa ciwon sangara babbar matsalar lafiyar al'umma ce da ke buƙatar kulawa ta musamman da kuma wayar da kai a matakin ƙasa da ƙasa.
Kafin wannan mataki na Majalisar Ɗinkin Duniya, ƙungiyoyi daban-daban na duniya, musamman a nahiyar Afirka inda cutar ta fi kamari, sun daɗe suna kira da a ware rana ta musamman domin tunawa da masu fama da cutar da kuma ƙara kaimi wajen yaƙi da ita. An fara gudanar da bikin ranar a karon farko a ranar 19 ga watan Yuni na shekarar 2009. Tun daga wannan lokaci, a kowace shekara, Hukumar Lafiya ta Duniya (WHO) tare da haɗin gwiwar ƙasashe mambobinta da sauran ƙungiyoyi masu zaman kansu, sukan shirya tarurruka da gangami na musamman domin cimma manufofin da aka sanya a gaba. Waɗannan manufofi sun haɗa da inganta bincike kan cutar, samar da sauƙin samun magunguna da kulawa ga masu fama da ita, da kuma ƙarfafa gwiwar al'ummomi su ba da fifiko ga yin gwajin sanin matsayin jini domin rage haihuwar yara masu ɗauke da cutar nan gaba. Wannan rana ta zama wata dama ga masu ruwa da tsaki a fannin lafiya su sake duba irin ci gaban da aka samu da kuma ƙalubalen da ake fuskanta a yaƙin da ake yi da ciwon sangara.
Hanyoyin Gwaji da Shawarwari
Akwai hanyoyi daban-daban da ake bi wajen gudanar da gwajin sanin matsayin jini domin tantance ko mutum yana ɗauke da kwayar halittar ciwon sangara. Hanya mafi inganci kuma wadda aka fi amfani da ita a asibitoci ita ce wadda aka sani da "electrophorèse de l'hémoglobine". Wannan gwaji yana aiki ne ta hanyar rarrabe nau'ukan sinadarin ‘hemoglobin’ da ke cikin jajayen ƙwayoyin jini. Ta haka ne ake iya gano ko mutum yana da jini nau'in AA, wanda ba ya ɗauke da kwayar cutar; ko AS, wanda ke nufin mutum yana ɗauke da kwayar amma ba ya fama da cutar; ko kuma SS, wanda shi ne ke nuna mutum na fama da ciwon sangara. Haka nan akwai wasu nau'ukan da ba a cika samunsu ba kamar AC, SC, da sauransu, waɗanda su ma wannan gwaji na iya bayyanawa. Likitoci sukan ba da shawarar a yi wannan gwaji musamman ga ma'aurata masu shirin aure, da kuma ga jarirai jim kaɗan bayan haihuwarsu a yankunan da cutar ta zama ruwan dare.
Bayan wannan babbar hanya, an samar da wasu hanyoyin gwaji masu sauƙi da saurin bayar da sakamako. Waɗannan sun haɗa da na'urorin gwaji na gaggawa, waɗanda ake kira "Rapid Diagnostic Tests" (RDTs). Waɗannan na'urori na iya bayar da sakamako cikin 'yan mintuna kaɗan kuma ba sa buƙatar manyan kayan aiki na dakin gwaje-gwaje, wanda hakan ya sa sun dace da amfani a yankunan karkara ko kuma a lokutan gangamin wayar da kai. Kodayake ba su kai "electrophorèse" inganci ba, suna da matuƙar amfani wajen tantance mutane da dama a lokaci guda, inda daga bisani za a iya tura waɗanda aka samu da shakku zuwa asibiti domin a yi musu cikakken gwaji.
Dangane da shawarwari kuwa, masana lafiya na jaddada muhimmancin neman shawarar likita ko kuma ƙwararren ma'aikacin lafiya kafin da kuma bayan an yi gwajin. A Nijar, kamar yadda hukumar yaɗa labarai ta Agence Nigérienne de Presse ta lura, ana ƙarfafa mutane su fahimci cewa sanin matsayin jininsu ba wai don a hana su aure ba ne, a'a, sai don a ba su damar yanke shawara ta ilimi game da makomar iyalansu. Idan aka gano ma'aurata biyu duk suna ɗauke da kwayar cutar (AS da AS), ana ba su shawarwari kan haɗarin da ke tattare da haihuwar ɗa mai ciwon sangara (SS), da kuma hanyoyin da za su iya bi don kauce wa hakan, waɗanda suka haɗa da wasu hanyoyin da kimiyyar lafiya ta zamani ta samar. Shawarar kan abinci mai gina jiki, shan isasshen ruwa, da kuma guje wa ayyuka masu wahala na daga cikin muhimman abubuwan da ake shawarci masu ɗauke da cutar domin su rage raɗaɗin da take haifarwa.
Sakon Gaggawa ga Al'umma
A wani saƙo da aka wallafa a shafin hukumar yaɗa labarai ta ƙasar, wato Agence Nigérienne de Presse, an yi kira na musamman ga al'ummar Nijar da su fito su amsa kiran da ake yi na sanin matsayin jininsu game da ciwon sangara. Saƙon ya jaddada cewa wannan wata babbar dama ce ga kowane ɗan ƙasa, musamman matasa da waɗanda ke shirin yin aure, su san matsayinsu na kwayar halittar cutar domin su yanke shawarwari masu inganci game da makomar iyalansu. An bayyana cewa sanin ko mutum yana da jini nau'in AA, AS, ko SS ba wai kawai don kare kai daga haihuwar yara masu fama da cutar ba ne, har ma domin a samar da ingantacciyar kulawa ga waɗanda riga suke fama da ita. Hukumar ta ƙarfafa mutane da su yi amfani da cibiyoyin da aka tanada a faɗin ƙasar domin yin gwajin.
Saƙon ya kuma yi kira ga shugabannin al'umma, da suka haɗa da sarakunan gargajiya, malamai, da kuma shugabannin ƙungiyoyin matasa, da su zama kan gaba wajen isar da wannan muhimmin saƙo a cikin al'ummominsu. An nuna cewa goyon bayansu na da matuƙar muhimmanci wajen kawar da shakkun da wasu ke da shi game da gwajin, da kuma fafutukar rage kyamar da ake nuna wa masu fama da cutar. An kuma roƙi iyalai da su daina ɓoye 'ya'yansu masu ciwon sangara, a maimakon haka su fito fili su nemi taimakon likita da kuma goyon bayan al'umma. Saƙon ya ƙarfafa cewa haɗa kai tsakanin gwamnati, ƙungiyoyi masu zaman kansu, da kuma al'umma shi ne zai tabbatar da nasarar yaƙi da wannan cuta a Nijar.
