Gwamnatin Tarayyar Najeriya ta kaddamar da wani sabon shiri na musamman da nufin samar da abinci da kuma tabbatar da tsaron abinci a fadin kasar. Shirin, wanda ke karkashin jagorancin Ma'aikatar Noma da Tsaron Abinci, an tsara shi ne domin magance kalubalen hauhawar farashin kayan abinci da kuma karancinsa da ke addabar al'umma. A wani taron manema labarai da aka gudanar a Abuja, Ministan Noma da Tsaron Abinci, Sanata Abubakar Kyari, ya bayyana cewa shirin zai mayar da hankali kan tallafa wa manoma da kayan aiki na zamani da ingantattun iri. Sanata Kyari ya kara da cewa, gwamnati ta kuduri aniyar ganin an bunkasa noman rani da na damina domin samun wadataccen abinci a kowane lokaci na shekara. Ya jaddada cewa wannan shiri wani muhimmin mataki ne na cimma muradun ajandar Shugaba Bola Ahmed Tinubu na farfado da tattalin arziki da kuma rage radadin talauci a tsakanin 'yan Najeriya, musamman ma a yankunan karkara.
Tarihin Shirin da Manufofinsa
A wani jawabi da ya gabatar a gaban kwamitin majalisar wakilai mai kula da harkokin noma, Babban Sakatare a ma'aikatar, Mista Temitope Fashedemi, ya fayyace cewa shirin na da manyan manufofi guda huɗu. Ya ce manufar farko ita ce a tabbatar da cewa 'yan ƙasa sun samu isasshen abinci mai inganci kuma a farashi mai sauƙi. Manufa ta biyu kuma ita ce samar da ayyukan yi, musamman ga matasa da mata a fannin noma da sarrafa kayan amfanin gona. Mista Fashedemi ya ci gaba da cewa manufa ta uku ita ce a haɓaka noman kayayyakin da ake fitarwa zuwa ƙasashen waje domin samun kuɗaɗen shiga. Daga ƙarshe kuma, manufa ta huɗu ita ce tabbatar da cewa an samar da dukkan kayan aikin da ake buƙata a masana'antun cikin gida waɗanda suka dogara da amfanin gona. Ya bayyana cewa waɗannan manufofi ne ginshiƙan da za su tabbatar da nasarar shirin, wanda zai taɓa kowane fanni na tattalin arziƙin ƙasar.
Daga nata ɓangaren, Daraktar Yaɗa Labarai na ma'aikatar, Misis Mabel Obe, ta ƙara da cewa shirin ba wai zai tsaya kan noman abinci kaɗai ba. Ta ce gwamnati za ta yi aiki kafada da kafada da hukumomi irin su Hukumar Binciken Aikin Gona ta Najeriya (ARCN) domin samar da ingantattun iri da za su iya jure wa sauyin yanayi kuma su ba da amfani mai yawa. Misis Obe ta tabbatar da cewa za a kuma haɗa gwiwa da bankunan noma da sauran cibiyoyin hada-hadar kuɗi don samar da lamuni masu sauƙi ga manoma. Ta ce wannan haɗin gwiwar zai taimaka wa manoman su faɗaɗa gonakinsu da kuma amfani da fasahohin zamani. A cewarta, ana sa ran waɗannan matakai za su kawo sauyi mai ma'ana a fannin noma na ƙasar cikin ɗan ƙanƙanin lokaci.
Hanyoyin Aiwatarwa da Ayyukan Gwamnati
Domin cimma nasarar wannan shiri, gwamnati ta sanar da cewa za ta raba tan dubu 42 na masara, dawa, da gero kyauta ga manoma a faɗin ƙasar. Babban mai ba shugaban ƙasa shawara na musamman kan harkokin tsaron abinci, Dokta Yazeed Abubakar, shi ne ya bayyana hakan. A cewarsa, wannan mataki wani ɓangare ne na shirin gaggawa na gwamnatin tarayya don rage raɗaɗin hauhawar farashin kayan abinci da kuma ƙarfafa gwiwar manoma su koma gonakinsu. Ya ce, "Gwamnatin Shugaba Bola Ahmed Tinubu ta himmatu wajen ganin an tallafa wa manoma kai-tsaye domin su samu damar yin noma ba tare da wata matsala ba." Dokta Abubakar ya ƙara da cewa an riga an fara jigilar waɗannan kayan tallafi zuwa jihohi daban-daban, kuma za a tabbatar da cewa sun isa ga waɗanda aka yi domin su.
A wani mataki na daban kuma, gwamnatin ta ƙaddamar da shirin noman alkama na rani a jihar Jigawa, inda aka ware kadada dubu 40 domin wannan aiki. Ministan Noma da Tsaron Abinci, Sanata Abubakar Kyari, ya bayyana cewa wannan shiri ne na gwaji wanda ake sa ran zai samar da tan dubu 200 na alkama. Ya ce, "Wannan wani muhimmin mataki ne na rage dogaro da ake yi da shigo da alkama daga ƙasashen waje, wanda hakan ke cinye mana maƙudan kuɗaɗe." Sanata Kyari ya kuma bayyana cewa gwamnati za ta samar da kaso 50 cikin 100 na tallafin kayan aikin noma ga manoman da za su shiga shirin, wanda ya haɗa da taki, magungunan kwari, da kuma ingantaccen iri. Ya tabbatar da cewa an yi wannan ne domin a ƙarfafa manoman su rungumi noman alkama da hannu biyu-biyu.
Shugaban ƙungiyar manoman alkama ta ƙasa (WFAN), Alhaji Salim Saleh Muhammad, ya yaba wa wannan shiri na gwamnati. Ya ce, "Wannan tallafi da aka yi mana alƙawari zai taimaka matuƙa wajen ƙara yawan alkamar da muke nomawa a ƙasar nan." Alhaji Salim Muhammad ya yi kira ga gwamnati da ta tabbatar da cewa an cika alƙawarin da aka ɗauka na samar da tallafin a kan lokaci, domin manoma su samu damar yin shiri yadda ya kamata. Ya ƙara da cewa idan har aka ci gaba da samun irin wannan goyon baya daga gwamnati, Najeriya za ta iya samun wadatacciyar alkama har ma ta fara fitar da ita zuwa wasu ƙasashe. A nasa bayanin, shugaban ƙungiyar manoman shinkafa ta Najeriya (RIFAN), Alhaji Aminu Goronyo, ya ce irin waɗannan shirye-shirye ne za su farfaɗo da fannin noma a ƙasar. Ya ce suna fatan gwamnati za ta faɗaɗa irin wannan tallafin ya zuwa ga manoman shinkafa da sauran amfanin gona.
Sakamako da Tasirin Shirin
A wani nazari da ya yi kan shirin, wani masanin tattalin arziƙi daga Jami’ar Bayero da ke Kano, Farfesa Garba Ibrahim Sheka, ya bayyana cewa shirin na da kyakkyawar manufa amma akwai buƙatar a tabbatar da an aiwatar da shi yadda ya kamata. A cewarsa, "Matsalar da aka saba fuskanta a Najeriya ba rashin kyawawan tsare-tsare ba ne, a'a, matsalar tana wajen aiwatarwa da kuma tabbatar da dorewarsa." Farfesa Sheka ya ba da shawarar cewa ya kamata a kafa wani kwamiti mai zaman kansa wanda zai riƙa sa ido kan yadda ake tafiyar da shirin don kauce wa almundahana da kuma tabbatar da cewa tallafin ya isa ga ainihin manoman da aka yi domin su. Ya ce idan har aka bi waɗannan matakai, shirin zai iya haifar da raguwar farashin abinci a kasuwanni cikin watanni shida zuwa takwas masu zuwa.
Daga ɓangaren masu cin gajiyar shirin, wasu manoma a jihar Kaduna sun nuna gamsuwarsu da tallafin da suka fara samu. Wani manomi mai suna Malam Isa Audu, wanda ya karɓi buhunan taki da ingantaccen irin masara, ya ce, "A gaskiya wannan tallafi ya zo a kan kari. Da yawa daga cikinmu ba mu da halin sayen taki a bana saboda tsadarsa, amma da wannan taimako, muna sa ran samun amfani mai albarka." Ita ma wata manomiya, Hajiya Zainab Sani, ta bayyana cewa wannan ne karon farko da ta taɓa samun irin wannan tallafi kai-tsaye daga gwamnati ba tare da sai ta biya ko sisi ba. Ta ce, "Muna godiya ga gwamnati kuma muna fatan za a ci gaba da tunawa da mu, musamman mu mata da muke noma don ciyar da iyalanmu."
Sai dai kuma, akwai wasu ƙalubale da ake fuskanta. Shugaban ƙungiyar masu sarrafa kayan amfanin gona, Mista David Adenekan, ya yi nuni da cewa samar da amfanin gona shi kaɗai bai isa ba. Ya ce, "Idan manoma suka yi girbi mai yawa amma babu hanyoyin da za a adana ko a sarrafa kayan, to da yawa za su lalace." Mista Adenekan ya yi kira ga gwamnati da ta saka hannun jari wajen gina rumbunan adana abinci na zamani da kuma tallafa wa ƙananan masana'antun sarrafa kayan abinci. A cewarsa, hakan zai tabbatar da cewa an rage asarar da ake yi bayan girbi kuma abinci ya wadata a kasuwanni a duk shekara.
Kalubale da Matakan Gaba
Duk da nasarorin da aka fara samu, shirin na fuskantar wasu manyan kalubale da ke bukatar matakan gaggawa. Babban kalubalen shi ne matsalar tsaro, musamman a yankunan arewacin kasar inda 'yan bindiga da masu garkuwa da mutane ke hana manoma zuwa gonakinsu. A wata hira da manema labarai, shugaban kungiyar manoma ta Najeriya (AFAN), Alhaji Kabir Ibrahim, ya bayyana cewa, "Idan har ba a magance matsalar tsaro ba, to duk wani shiri na bunkasa noma zai zama aikin banza. Manoma na tsoron zuwa gonakinsu, wasu ma an kashe su ko an yi garkuwa da su." Ya yi kira ga gwamnati da ta dauki kwararan matakai na tsaro domin kare rayuka da dukiyoyin manoma, wanda hakan zai ba su kwarin gwiwar komawa bakin aiki.
Wani kalubale kuma shi ne na sauyin yanayi, wanda ke haifar da fari ko ambaliyar ruwa a wasu sassan kasar. Wata kwararriya kan harkokin muhalli, Dokta Hadiza Bello, ta ce dole ne a hada dabarun noma da na tunkarar sauyin yanayi. Ta ba da shawarar cewa, "Ya kamata gwamnati ta kara zage dantse wajen samar da tsare-tsaren inshorar noma da kuma fadada ayyukan noman rani a yankunan da damina ba ta isarsu." Bugu da kari, akwai batun rashin ingantattun hanyoyin karkara da ke wahalar da jigilar amfanin gona daga gonaki zuwa kasuwanni, wanda ke haddasa barna da kuma karin farashi ga mai saye. Magance wadannan kalubale na da matukar muhimmanci wajen tabbatar da dorewar wannan shiri da kuma cimma manufofin da aka sa a gaba na samar da wadataccen abinci a Najeriya.
