Wani sabon rahoto ya gano cewa kashi 37 cikin 100 na al'ummar ƙasar Nijar na sukar sashin shari'a saboda zargin cin hanci da rashawa da ya dabaibaye shi. Sakamakon binciken, wanda ya tattaro ra'ayoyin jama'a daga sassa daban-daban na ƙasar, ya nuna rashin gamsuwa da yadda ake tafiyar da harkokin adalci a tsakanin wani kaso mai yawa na jama'a. Wannan adadi ya fito ne a daidai lokacin da ake ci gaba da tattaunawa kan bukatar yin garambawul a fannin shari'a domin ƙarfafa gwiwar 'yan ƙasa da kuma tabbatar da cewa ana gudanar da hukunci ba tare da son kai ko nuna bambanci ba. Rashin yarda da tsarin shari'ar na zuwa ne a yayin da ake fuskantar ƙalubale da dama a ƙasar, inda ake ganin cewa rashawa na iya kawo cikas ga ci gaba da zaman lafiya. Ministan Shari'a na ƙasar ya sha alwashin duba lamarin da idon basira domin magance matsalolin da ke haifar da wannan suka da kuma dawo da martabar fannin a idon duniya.
Binciken Jama'a Kan Hukuncin Shari'a
Wannan bincike, wanda ya shafi mutane daga yankuna daban-daban na birni da na karkara a cikin ƙasar Nijar, ya yi ƙoƙarin auna zurfin ra'ayin jama'a game da yadda suke kallon tsarin shari'a. An tattara bayanai ta hanyar yi wa mahalarta tambayoyi kai tsaye da kuma ta hanyar amfani da takardun tambayoyi da aka rarraba, domin a tabbatar da cewa an samu ra'ayoyi daga dukkanin bangarori na al'umma, ciki har da mata da matasa da kuma tsofaffi. Manufar ita ce a fahimci ainihin abin da ke haddasa rashin yarda da fannin shari'ar da kuma irin tasirin da wannan matsala ke yi a rayuwar 'yan ƙasa ta yau da kullum. Sakamakon ya bayyana cewa wani babban kaso na mutanen da suka nuna rashin gamsuwa, sun danganta hakan ne da abin da suka kira yawaitar almundahana da kuma yadda ake samun jinkiri wajen yanke hukunci a kan ƙararraki.
Da yake mayar da martani kan wannan rahoto, Ministan Shari'a na ƙasar ya bayyana cewa gwamnati ta ɗauki wannan batu da matuƙar muhimmanci. Ya ce ma'aikatarsa za ta kaddamar da wani kwamiti na musamman wanda zai yi nazari a kan dukkanin abubuwan da binciken ya gano. A cewarsa, kwamitin zai ƙunshi ƙwararru daga fannin shari'a, wakilan ƙungiyoyin farar hula, da kuma jami'an yaƙi da cin hanci da rashawa. Ministan ya ƙara da cewa babban aikin kwamitin shi ne ya fito da hanyoyin da za a bi domin yin garambawul mai zurfi a fannin shari'ar, wanda zai haɗa da duba tsarin naɗe-naɗen alƙalai da kuma yadda ake kula da ayyukansu. Ya jaddada cewa ba za a lamunci duk wani ma'aikacin shari'a da aka samu da laifin karɓar na-goro ko kuma karkatar da hukunci ba, kuma za a ɗauki tsauraran matakai a kansa domin ya zama izina ga wasu.
An kuma bayyana cewa wani ɓangare na binciken ya tabo batun yadda talakawa ke fuskantar ƙalubale wajen samun damar kai ƙararsu gaban kotu saboda tsadar kuɗaɗen lauyoyi da kuma wasu hidimomi na shari'a. Wannan yanayi, a cewar rahoton, na sa wasu mutane su gwammaci su haƙura da neman haƙƙinsu idan aka zalunce su, saboda sun san ba su da kuɗin da za su biya domin a tsaya musu. Sakamakon haka, hakan na ƙara rura wutar rashin adalci a tsakanin al'umma, inda masu ƙarfi ke ganin za su iya take haƙƙin marasa ƙarfi ba tare da fuskantar wani hukunci ba. Ministan Shari'a ya yi alƙawarin cewa gwamnati za ta duba yiwuwar ƙarfafa shirin bayar da agajin shari'a kyauta ga marasa ƙarfi, domin tabbatar da cewa kowane ɗan ƙasa ya samu damar kare kansa a gaban kuliya ba tare da la'akari da yanayin arzikinsa ba.
Tarihin Cin Hanci a Sektor Shari'a
A al'adance, an daɗe ana kallon sashen shari'a a matsayin ginshiƙin tabbatar da adalci da kuma kiyaye haƙƙoƙin 'yan ƙasa, amma kuma a lokaci guda, tarihin zargin cin hanci da rashawa a cikinsa ba sabon abu ba ne a sassa da dama na duniya, ciki har da Nijar. Wannan matsala, wadda ake dangantawa da karɓar toshiyar baki domin karkatar da hukunci ko kuma yin karan-tsaye ga doka, ta kasance wani babban ƙalubale da ke ci gaba da kawo cikas ga ƙoƙarin samar da ingantaccen tsarin dimokuraɗiyya da bin doka da oda. A tarihance, an sha samun rahotanni da ke nuni da yadda wasu ma'aikatan shari'a, tun daga kan magirata har zuwa manyan alƙalai, ke amfani da muƙamansu domin neman na kansu, maimakon su tsare amana da aka ɗora musu. Irin waɗannan ayyuka sun haifar da gibi mai yawa tsakanin 'yan ƙasa da kuma mahukunta, inda jama'a ke ƙara rasa imani da cewa za su iya samun adalci ta hanyar da ta dace ba tare da sun biya kuɗi a ƙarƙashin tebur ba. Wannan yanayi na cin hanci a fannin shari'a ya samo asali ne daga dalilai da dama, waɗanda suka haɗa da ƙarancin albashi ga ma'aikatan fannin, rashin ingantaccen tsarin sa ido da hukunta masu laifi, da kuma matsin lamba daga manyan 'yan siyasa ko masu kuɗi da ke son a yi musu alfarma a kotuna. A sakamakon haka, rashin adalci ya kan zama ruwan dare gama gari, inda talaka da wanda ba shi da gata ke shan wahala yayin da mai ƙarfi ke samun sauƙi, abin da ke barazana ga zaman lafiyar al'umma baki ɗaya. Wannan matsala ta cin hanci a fannin shari'a ba wai kawai tana shafar mutane ɗaiɗai ba ne, har ma tana da illa ga tattalin arzikin ƙasa, domin masu zuba hannun jari na ƙasashen waje suna gujewa wuraren da ba su da tabbas kan tsarin shari'arsu, saboda fargabar cewa haƙƙinsu ba zai tsira ba idan aka samu saɓani.
Sakamako da Matakan Da Ake Bukata
Domin shawo kan wannan matsala, rahoton ya bayar da shawarwari da dama waɗanda suka haɗa da buƙatar ƙara gaskiya da riƙon amana a cikin harkokin shari'a. Ɗaya daga cikin manyan matakan da aka ba da shawara shi ne kafa wani tsari na bayyana dukiya ga dukkanin ma'aikatan shari'a, tun daga alƙalai har zuwa magirata da sauran ma'aikatan kotu. Wannan zai taimaka wajen sa ido kan duk wani sauyi na arziki da ba a saba gani ba, wanda zai iya zama alama ta karɓar cin hanci. An kuma ba da shawarar cewa a ƙarfafa hukumomin yaƙi da cin hanci da rashawa su riƙa gudanar da binciken bazata a kotuna daban-daban domin tabbatar da cewa kowa na bin doka da ƙa'ida. Haka nan, an jaddada muhimmancin amfani da fasahar zamani, kamar na'urorin kwamfuta, wajen rarraba ƙararraki ga alƙalai ba tare da an san wanda zai yi shari'ar ba, matakin da zai rage damar da masu son yin maguɗi ke da ita na zaɓar alƙalin da suke so.
A nasa ɓangaren, Ministan Shari'a ya nanata cewa gwamnati za ta yi nazarin waɗannan shawarwari dalla-dalla. Ya ce za a duba yiwuwar yin gyaran fuska ga dokokin da suka shafi ɗa'ar aiki na ma'aikatan shari'a, tare da sanya tsauraran hukunce-hukunce ga duk wanda aka samu da laifin almundahana. Ministan ya ƙara da cewa za a kuma inganta tsarin bincike da hukunta ma'aikatan da suka saɓa, ta yadda za a riƙa yanke hukunci cikin gaggawa don ya zama darasi ga wasu. An kuma bayyana cewa za a ƙaddamar da wani shiri na wayar da kan jama'a game da haƙƙoƙinsu na shari'a da kuma hanyoyin da za su bi wajen kai ƙorafi idan suka fuskanci wata buƙata ta cin hanci daga wani ma'aikacin kotu. Wannan shiri zai taimaka wajen ƙarfafa gwiwar 'yan ƙasa su fito su tona asirin duk wani jami'in da ke neman ɓata sunan sashin shari'ar.
An bayyana cewa za a sake duba tsarin albashi da alawus-alawus na ma'aikatan shari'a a ƙasar Nijar, domin a duba yiwuwar inganta su. Wannan mataki, a cewar masana, na da muhimmanci wajen rage jarabtar karɓar na-goro, musamman a tsakanin ƙananan ma'aikata waɗanda ke fuskantar matsin tattalin arziki. An kuma yi kira ga ƙungiyoyin lauyoyi da na alƙalai da su taka rawa wajen tabbatar da da'a a tsakanin membobinsu, ta hanyar kafa kwamitocin ladabtarwa masu zaman kansu waɗanda za su binciki zarge-zargen da ake yi wa membobinsu tare da ɗaukar matakin da ya dace. Ta hanyar haɗa ƙarfi da ƙarfe tsakanin gwamnati, ƙungiyoyin ƙwararru, da kuma sauran jama'a ne ake ganin za a iya kawo sauyi mai ma'ana wanda zai dawo da martabar fannin shari'a a idanun al'umma.
