Gwamnatin Tarayyar Najeriya ta bullo da wasu sababbin ka'idoji da nufin tsara aikin 'yan jaridar da ke aiko da rahotanni daga kasar, wato 'press correspondents'. Matakin, wanda aka sanar a birnin Abuja, ya shafi dukkan 'yan jarida na kasashen waje da kuma 'yan Najeriya da ke yi wa kafafen yaɗa labarai na ƙasashen waje aiki a cikin Najeriya. A ƙarƙashin sabbin dokokin, ana buƙatar dukkan 'yan jaridar da abin ya shafa su kammala wani sabon tsarin tantancewa da kuma rajista domin samun izinin ci gaba da gudanar da ayyukansu. Haka nan, dokokin sun tanadi cewa dole ne duk wani ɗan jarida da ke son shiga ko fita daga Najeriya domin gudanar da aiki ya samu takardar amincewa ta musamman daga hukumomin da abin ya shafa kafin ya yi tafiyarsa. Wannan tsarin zai shafi dukkan buƙatun biza na aiki ga 'yan jarida na ƙasashen waje da kuma izinin tafiye-tafiye ga takwarorinsu 'yan Najeriya da ke aiki da ƙungiyoyin labarai na duniya. Gwamnati ta ce matakan sun zama dole domin tabbatar da tsaro da kuma ganin cewa ana gudanar da aikin jarida bisa ƙa'ida.
Sarrafa Ayyukan 'Yan Jarida
Ministan Yaɗa Labarai da Wayar da Kai, Alhaji Mohammed Idris, ya bayyana cewa waɗannan sababbin ƙa'idoji ba an yi su da nufin takura wa 'yan jarida ba ne, illa dai an samar da su ne domin kare martabar aikin jarida da kuma tabbatar da cewa waɗanda ke gudanar da shi a Najeriya ƙwararru ne da aka sani. A yayin wani taron manema labarai a Abuja, Alhaji Idris ya ce, "Manufarmu ita ce mu samar da wani tsari wanda zai taimaka wajen tantancewa tare da yin rajistar dukkan 'yan jarida na ƙasashen waje da ke aiki a ƙasarmu, da kuma 'yan Najeriya da ke aiki da su. Wannan zai tabbatar da cewa muna da ingantattun bayanai kan su wanene ke aiko da rahotanni daga Najeriya, kuma za mu iya ba su dukkan kariya da goyon bayan da suke buƙata." Ya ƙara da cewa matakin zai kuma taimaka wajen yaƙi da yaɗuwar labaran ƙarya da kuma bayanan da ba su da tushe, waɗanda ke da illa ga tsaron ƙasa da kuma zaman lafiyar al'umma.
Ministan ya jaddada cewa gwamnati a shirye take ta yi aiki kafada da kafada da ƙungiyoyin 'yan jarida na cikin gida da na waje domin ganin an aiwatar da sabon tsarin cikin sauƙi da adalci. Ya ce, "Muna sane da muhimmancin aikin jarida wajen gina dimokuraɗiyya mai inganci. Ba za mu taɓa yin wani abu da zai kawo cikas ga 'yancin faɗin albarkacin baki ko kuma 'yancin 'yan jarida na gudanar da ayyukansu ba tare da tsoro ko nuna son kai ba." A cewarsa, za a kafa wani kwamiti na musamman da zai haɗa da wakilai daga Ma'aikatar Yaɗa Labarai, Hukumar Shige da Fice ta Najeriya, da kuma manyan ƙungiyoyin 'yan jarida, domin duba yadda za a gudanar da aikin tantancewar ba tare da an tauye wa kowa haƙƙinsa ba. Wannan kwamiti ne zai samar da shawarwari kan yadda za a sauƙaƙa hanyoyin samun izinin aiki da na tafiye-tafiye ga 'yan jaridar da suka cancanta.
A nasa ɓangaren, Shugaban Ƙungiyar 'Yan Jarida ta Najeriya (NUJ), Kwamared Chris Isiguzo, ya bayyana cewa ƙungiyarsu za ta yi nazari sosai kan sababbin dokokin kafin ta bayyana matsayarta a hukumance. Ya ce, "Mun ji bayanin da gwamnati ta yi, kuma za mu nemi ƙarin haske kan wasu sassa na ƙa'idojin. Abu mafi muhimmanci a gare mu shi ne tabbatar da cewa ba a yi amfani da wannan tsarin wajen yi wa 'yan jarida ƙafar ƙarya ko kuma hana su bayar da rahotannin da ba su yi wa gwamnati daɗi ba." Kwamared Isiguzo ya kuma yi kira ga gwamnati da ta tabbatar da cewa an gudanar da dukkan matakan da aka tsara a bayyane kuma cikin gaskiya, inda ya ce hakan ne kaɗai zai sa 'yan jarida su amince da tsarin.
A wani martani na daban, ƙungiyar kare haƙƙin 'yan jarida ta ƙasa da ƙasa, wato Reporters Without Borders (RSF), ta nuna damuwa kan yadda sababbin dokokin za su iya shafar aikin jarida mai zaman kansa a Najeriya. A wata sanarwa da ta fitar daga birnin Paris, Daraktar ƙungiyar a nahiyar Afirka, Sadibou Marong, ya ce, "Duk da cewa mun fahimci buƙatar gwamnati na son tabbatar da tsaro, muna fargabar cewa buƙatar samun izini na musamman kafin a gudanar da aiki ko a yi tafiya na iya zama wata hanya ta tace 'yan jarida da kuma hana waɗanda ke binciken batutuwa masu sarƙaƙiya damar yin aikinsu." Ƙungiyar ta yi kira ga gwamnatin Najeriya da ta sake duba ƙa'idojin, musamman ma batun da ya shafi buƙatar
Tsarin Izinin Shiga Ƙasashen Waje
A ƙarƙashin sabon tsarin da gwamnatin Najeriya ta gabatar, an ƙaƙaba wasu sharuɗɗa na musamman da suka shafi izinin fita ko shiga ƙasar ga dukkan 'yan jarida, na cikin gida da na waje, waɗanda ke gudanar da ayyuka a madadin kafafen yaɗa labarai na ƙasashen waje. Wannan mataki ya tanadi cewa daga yanzu, duk wani ɗan jarida da ke son yin tafiya zuwa wata ƙasa domin aikin jarida, ko kuma wani ɗan jarida na ƙasashen waje da ke neman shigowa Najeriya, dole ne ya fara samun takardar amincewa ta musamman daga hukumomin gwamnatin tarayya. Wannan buƙatar samun izini kafin tafiya ta zama wajibi ga kowa, ciki har da 'yan Najeriya da suke yi wa gidajen rediyo ko talabijin ko jaridu na ƙasashen waje aiki. Haka nan kuma, wannan ƙa’ida ta shafi dukkan buƙatun biza na aiki da 'yan jarida na ƙasashen waje ke nema domin su shigo su gudanar da rahotanni a cikin faɗin ƙasar. Manufar wannan tsari, a cewar gwamnati, ita ce a samu cikakken bayani kan duk wani motsi na 'yan jarida da ke aiki da ƙungiyoyin labarai na duniya, domin tabbatar da tsaro da kuma ganin cewa ayyukansu sun dace da dokokin ƙasar. Gwamnati ta bayyana cewa wannan mataki ba wai an yi shi ne domin a takura wa kowa ba, sai dai domin a samu tsari mai inganci wanda zai kare martabar aikin jarida a Najeriya.
Wannan sabuwar doka ta ƙunshi cewa dole ne duk wata buƙata ta tafiya, walau ta shigowa ko ta fita, ta bi ta hannun Ma'aikatar Yaɗa Labarai da Wayar da Kai ta Tarayya, tare da haɗin gwiwar wasu hukumomin tsaro da na shige da fice. Kafin a amince da tafiyar, ana sa ran hukumomin za su gudanar da nasu binciken domin su gamsu da sahihancin manufar tafiyar da kuma halaccin ɗan jaridar da ke neman izinin. Wannan ya haɗa da duba ingancin takardun aiki, wasiƙar gayyata daga inda za a je, da kuma tabbatar da cewa ɗan jaridar ba shi da wani mummunan tarihi da zai iya kawo barazana ga muradun ƙasa. Ga 'yan jarida na ƙasashen waje, wannan tsari na nufin cewa ba za a ƙara ba su biza ta aiki kai tsaye a ofisoshin jakadancin Najeriya da ke ƙasashensu ba, har sai sun samu amincewa daga Abuja. Haka ma 'yan Najeriya da ke aiki da irin waɗannan kafafen yaɗa labarai, ba za su iya fita daga ƙasar ba domin aikin jarida ba tare da sun samu wannan takardar izini ta musamman ba. Wannan tsarin na izinin shiga da fita ya zama wani muhimmin sashe na sababbin ƙa'idojin da aka bullo da su, waɗanda ke da nufin tsara yadda 'yan jaridar da ke aiko da rahotanni daga Najeriya ga ƙasashen waje za su riƙa gudanar da ayyukansu yadda ya kamata.
Dalilai da Tasirin Sabbin Dokoki
Gwamnati ta bayyana cewa ɗaya daga cikin manyan dalilan da suka sa ta ƙirƙiro waɗannan sababbin ƙa'idoji shi ne domin magance matsalolin tsaro da kuma yaƙi da yaɗuwar labaran ƙarya. A cewar Ministan Yaɗa Labarai, Alhaji Mohammed Idris, samun ingantaccen tsarin rajista da tantance 'yan jarida zai bai wa hukumomi damar sanin su wanene ke aiki a ƙasar, wanda hakan zai taimaka wajen kare muradun ƙasa. Gwamnati na ganin cewa wasu mutane kan yi amfani da aikin jarida a matsayin mayafin aikata laifuka ko kuma yaɗa farfagandar da ke da illa ga zaman lafiya. Don haka, ta hanyar wannan sabon tsari na samun izini kafin gudanar da aiki ko tafiya, hukumomi za su iya tantance sahihancin manufar kowane ɗan jarida, wanda hakan zai rage haɗarin da ke tattare da bayanan da ba a tantance ba. A cewar gwamnati, wannan matakin zai kuma ƙara wa aikin jarida kima da martaba, ta hanyar tabbatar da cewa ƙwararru ne kaɗai ke gudanar da shi.
Sai dai kuma, ƙungiyoyin kare haƙƙin 'yan jarida na cikin gida da na waje sun nuna fargaba kan yiwuwar tasirin da waɗannan dokoki za su yi ga 'yancin aikin jarida a Najeriya. Ƙungiyar 'Yan Jarida ta Najeriya (NUJ) ta bayyana cewa za ta yi nazarin dokokin a tsanake domin tabbatar da cewa ba za a yi amfani da su wajen danne 'yan jarida masu sukar gwamnati ba. Haka nan, ƙungiyar Reporters Without Borders (RSF) ta nuna damuwa cewa buƙatar samun izini na musamman kafin tafiya na iya zama wata hanya ta tace labarai da kuma hana 'yan jarida gudanar da bincike kan batutuwa masu muhimmanci amma masu hatsari. Akwai tsoron cewa wannan tsari zai iya haifar da yanayi na tantance kai (self-censorship), inda 'yan jarida za su guji binciko batutuwan da za su iya jawo musu fushin hukumomi, saboda gudun a hana su izinin aiki ko na tafiya. Wannan na iya rage inganci da zurfin rahotannin da ke fitowa daga Najeriya zuwa ƙasashen waje.
