Wani rahoto daga hukumar yaɗa labarai ta Nijar, wato ANP, ya bayyana irin halin ƙuncin da masuntan garin Tillabéri ke ciki sakamakon ƙarancin kifi a Kogin Nijar. Rahoton ya ce masuntan yankin sun bayyana damuwarsu game da yadda kogin ke ƙara yin karanci wajen samar da kifi, lamarin da ke barazana ga sana’arsu da kuma rayuwarsu ta yau da kullum. A cewar rahoton, wannan matsala ta samo asali ne daga abubuwa da dama da suka shafi muhalli da kuma ayyukan ɗan Adam a kan kogin da kewaye da shi, wanda hakan ya jefa makomar dubban mutanen da suka dogara da sana’ar kamun kifi cikin gararin rashin tabbas.
Masuntan sun yi kira ga hukumomi da su kawo musu ɗauki don tunkarar wannan matsala da ke neman durƙusar da sana’ar tasu ta gargajiya. A cewarsu, idan ba a ɗauki matakan da suka dace cikin gaggawa ba, akwai haɗarin cewa sana’ar kamun kifi a yankin Tillabéri za ta iya zama tarihi, wanda hakan zai yi mummunan tasiri ga tattalin arzikin yankin da kuma al’ummarsa baki ɗaya. Rahoton na ANP ya nuna cewa wannan kuka na masunta ya zama wani ƙararrawa ga mahukunta kan buƙatar kare Kogin Nijar da albarkatun da ke cikinsa.
Dalilan Ragowar Kifi
Masana da ke bibiyar al'amuran muhalli sun bayyana dalilai da dama da suka haɗu suka haddasa wannan raguwar kifaye a cikin Kogin Nijar. Ɗaya daga cikin manyan abubuwan da ake dangantawa da wannan matsala shi ne sauyin yanayi, wanda ya kawo matsanancin fari da ƙarancin ruwan sama a yankin Sahel tsawon shekaru. Wannan ya jawo ruwan kogin ya riƙa ja baya sosai, musamman a lokacin rani, wanda hakan ke shafar wuraren da kifaye ke yin ƙwai da kuma renon 'ya'yansu. Idan ruwa ya yi ƙaranci, zafin da yake yi yana ƙaruwa, kuma iskar oksijin da ke cikinsa tana raguwa, waɗannan abubuwa duka suna da illa ga rayuwar kifi da sauran halittun ruwa. A yayin da kogin ya takure, kifayen suna shiga wani hali na matsi, wanda hakan ke sauƙaƙa a farauce su fiye da kima.
Bincike ya kuma nuna cewa ayyukan ɗan Adam na taka muhimmiyar rawa wajen haifar da wannan ƙarancin. Gurbata kogin da sharar masana'antu da kuma ta cikin gida daga garuruwan da ke gefen kogin na ɗaya daga cikin manyan barazanar. Gubar da ke cikin waɗannan dattin na kashe kifaye kai tsaye ko kuma ta lalata tsarin halittar ruwa (ecosystem), wanda hakan ke hana kifayen samun isasshen abinci. Wani dalilin kuma shi ne yadda ake ƙara samun ƙaruwar yawan mutanen da suka dogara da kogin don rayuwarsu, wanda ya haifar da wuce gona da iri wajen kamun kifi. Amfani da wasu haramtattun hanyoyin kamun kifi, kamar amfani da guba ko kuma tarunan da suke kwashe manya da ƙananan kifaye ba tare da zaɓi ba, ya ƙara ta'azzara matsalar. Waɗannan hanyoyi ba wai kawai suna rage yawan kifayen ba ne, har ma suna lalata makomarsu ta hanyar kashe ƙananan kifayen da ya kamata su girma su hayayyafa.
Haka nan, kwararowar hamada da zaizayar ƙasa daga gonakin da ke kusa da kogin suna zuba yashi da laka mai yawa a cikin ruwan. Wannan yashin yana cike wurare masu zurfi a cikin kogin, waɗanda su ne mafakar kifaye a lokacin da ruwa ya ja. Idan waɗannan wurare suka cike, kifayen ba su da inda za su fake daga zafi ko kuma su sami kwanciyar hankalin hayayyafa. Haɗuwar waɗannan matsaloli na sauyin yanayi, gurɓata muhalli, wuce gona da iri wajen kamun kifi, da kuma zaizayar ƙasa, shi ne ainihin tushen wannan babbar barazana ga makomar sana'ar kamun kifi a yankin Tillabéri da ma sauran sassan Kogin Nijar.
Tasirin Tattalin Arziki da Rayuwa
Raguwar kifin da ake samu a Kogin Nijar ta haifar da matsanancin tasiri a kan tattalin arziki da kuma rayuwar al'ummar da suka dogara da sana'ar kamun kifi a yankin Tillabéri. Ga masunta da dama, wannan sana'a ba wai hanya ce kawai ta neman abinci ba, a'a, ita ce ginshiƙin rayuwarsu baki ɗaya, wadda suka gada kaka da kakanni. Karancin kifin ya jefa iyalai da dama cikin wani hali na rashin tabbas, inda samun kuɗin shiga ya yi ƙaranci matuƙa. Wannan ya sa biyan buƙatun yau da kullum kamar abinci, sutura, da kuma kuɗin makarantar yara ya zama babban ƙalubale. Mutane da dama da a da suke samun abin da ya ishe su ta hanyar sayar da kifi a kasuwannin gida, yanzu sun tsinci kansu cikin talauci, suna fafutukar yadda za su ciyar da iyalansu.
Tasirin wannan matsala ya wuce kan masuntan kawai, har ya shafi sauran sassan tattalin arzikin yankin. Matan da aikinsu shi ne sarrafa kifi, kamar su busarwa, soyawa, ko kuma yin gishiri, su ma sun rasa hanyar samun kuɗin shigarsu. Haka zalika, 'yan kasuwar da ke jigilar kifi daga Tillabéri zuwa wasu garuruwa sun fuskanci koma baya a harkokinsu. Rashin kifin ya haifar da karyewar wannan sarka ta kasuwanci da ta daɗe tana ɗorewa, wadda ta haɗa masunta, masu sarrafawa, da kuma 'yan kasuwa. Wannan yanayi ya tilasta wa wasu barin sana'ar baki ɗaya don neman wasu hanyoyin rayuwa, lamarin da ke ƙara matsin lamba a kan wasu sassan tattalin arziki da tuni suke fama da nasu matsalolin.
A fannin zamantakewa, wannan matsala na barazana ga al'adu da kuma tsarin rayuwar al'ummar yankin. Sana'ar kamun kifi wata aba ce da ke haɗa kan mutane, inda ake koya wa matasa dabarun kamun kifi da kuma muhimmancin kiyaye kogin. Yayin da sana'ar ke mutuwa, akwai haɗarin cewa waɗannan al'adu da ilimin gargajiya za su ɓace tare da ita. Matasa da dama, waɗanda da a ce za su gaji sana'ar iyayensu, yanzu suna fuskantar rashin aikin yi, wanda hakan kan iya kai su ga yin hijira zuwa wasu birane don neman aiki ko kuma shiga wasu halaye marasa kyau. Rashin tabbas ɗin da wannan yanayi ya haifar ya kawo damuwa da tashin hankali a tsakanin iyalai da dama, waɗanda ke kallon makomarsu da idon basira.
Matakan Da Ake Bukata
Domin tunkarar wannan matsala mai sarkakiya, kwararru da shugabannin al'umma sun bayyana buƙatar ɗaukar matakai na bai ɗaya da suka haɗa da gwamnati, ƙungiyoyin sa-kai, da kuma al'ummar yankin. Mataki na farko da ake ganin ya zama wajibi shi ne aiwatar da dokokin da suka shafi kare muhalli da kuma sarrafa albarkatun ruwa. Wannan ya haɗa da tsaurara matakan hana zuba sharar masana'antu da ta gidaje kai tsaye a cikin kogin ba tare da an tace ta ba. Hukumomin da abin ya shafa na buƙatar ƙarfafa sa ido don tabbatar da cewa kamfanoni da daidaikun mutane sun bi ƙa'idojin da aka gindaya, tare da sanya hukunci mai tsanani ga waɗanda suka karya doka.
Haka nan, akwai buƙatar yaƙi da haramtattun hanyoyin kamun kifi da ke lalata kogin. Wannan na buƙatar wayar da kan masunta kan illar amfani da guba ko kuma tarunan da ba su dace ba, waɗanda ke halaka ƙananan kifaye da ƙwansu. Ana iya cimma wannan ta hanyar shirye-shiryen wayar da kai da kuma samar da wasu hanyoyin kamun kifi na zamani masu dorewa. Hukumar yaɗa labarai ta ANP ta nuna cewa masuntan sun nuna aniyarsu ta ba da haɗin kai idan har za a samar musu da ingantattun kayan aiki da kuma horo kan dabarun da ba za su cutar da makomar kifin ba. Wannan zai taimaka wajen tabbatar da cewa ana kamun kifi ne ta hanyar da za ta ba shi damar ci gaba da hayayyafa.
Masana sun ba da shawarar ƙaddamar da ayyukan da za su dawo da lafiyar kogin. Waɗannan sun haɗa da aikin kwashe yashin da ya cika wasu sassan kogin don dawo da zurfinsa, da kuma shirin dasa bishiyoyi a gefen kogin don magance zaizayar ƙasa. Wani muhimmin mataki shi ne kafa wuraren da aka haramta kamun kifi na wani lokaci (wato zones de repos biologique) don ba wa kifaye damar yin ƙwai da kuma girma ba tare da an takura musu ba. Haɗin gwiwa tsakanin hukumomin gwamnati a yankin Tillabéri da ƙungiyoyin masunta zai zama ginshiƙi wajen samun nasarar aiwatar da waɗannan matakai, waɗanda za su iya ceto sana'ar kamun kifi da kuma rayuwar al'ummar da suka dogara da Kogin Nijar.
Bayanai Kan Halarar Kifi
A wani binciken da hukumar yaɗa labarai ta Nijar, wato ANP, ta gudanar a kasuwannin kifi na garin Tillabéri, an lura da yadda ake samun ƙarancin kifaye iri-iri da aka saba gani a da. A yanzu, kifin da ya fi yawa a wuraren sayarwa shi ne nau’in kifi da ake kira ‘kama’ a harshen Zarma, wanda kuma aka fi sani da ‘karo’ a harshen Hausa. Wannan nau'in kifi, wanda a da ba a cika damuwa da shi ba saboda ƙananan ƙasusuwansa, yanzu ya zama shi ne abin da galibin masunta ke iya kamowa a cikin Kogin Nijar. Masu sayar da kifi a kasuwar sun bayyana cewa manyan kifaye kamar giwan ruwa, rama, da sauran ire-irensu sun yi matuƙar wahalar samu.
Sakamakon wannan ƙaranci, farashin kifi ya tashi sosai a yankin. Ko da wannan kifin na ‘kama’ da ake samu, farashinsa ya nunka, inda ya kai har Naira 1,500 zuwa 2,000 na CFA a kan kowane tarin da bai taka kara ya karya ba. Wannan hauhawar farashi ta sa yawancin iyalai sun daina cin kifi saboda tsadar da yake yi, lamarin da ke shafar ingancin abincin da suke ci. Rashin samun manya kuma ingantattun kifaye ya zama wata alama bayyananna ta irin matsin da albarkatun Kogin Nijar ke fuskanta, wanda ya tilasta wa masunta da masu sayarwa dogaro da abin da ya samu, maimakon abin da aka saba samu a baya.
