An sabunta labarin kamar haka:
Ministan Shari'a na Jamhuriyar Nijar, Alio Daouda, ya nuna damuwarsa kan matsalar cunkushewar gidajen yari da ake fuskanta a faɗin ƙasar, musamman ma a yankin Diffa. A yayin wata ziyarar aiki da ya kai a yankin, Ministan ya bayyana cewa adadin fursunoni ya zarce iya ɗaukar da wuraren aka tanadar musu, lamarin da ya kira babban ƙalubale ga tsarin shari'a da kuma jin daɗin fursunonin. Ya ce wannan hali da ake ciki na cunkoso na haifar da matsaloli da dama da suka haɗa da barazana ga lafiya da tsaro a cikin gidajen yarin, tare da kawo cikas ga ƙoƙarin da ake yi na gyaran hali da sake shigar da fursunoni cikin al'umma. Minista Daouda ya jaddada buƙatar gaggawa ta samo hanyoyin magance wannan matsala, inda ya yi kira ga hukumomin shari'a da su duba yiwuwar yin amfani da wasu nau'ikan hukunci da ba lallai sai an kai mutum gidan kaso ba, kamar aikin gayya ko kuma tara. Ya bayyana cewa ɗaukar waɗannan matakai zai taimaka wajen rage yawan fursunonin da ake tsare da su, musamman waɗanda ke jiran shari'a ko kuma waɗanda aka yanke wa hukunci kan ƙananan laifuka.
Cunkushewar Gidan Yari: Abin Da Ya Gani
A lokacin ziyarar da ya kai gidan yarin Diffa, Minista Alio Daouda ya samu cikakken bayani kan halin da ake ciki daga mai kula da gidan yarin, wanda ya bayyana cewa wurin na da ƙarfin ɗaukar fursunoni 410 ne kacal. Sai dai kuma, a zahiri, fursunoni 766 ne aka tsare a wurin a lokacin da ministan ya kai ziyarar. Wannan babban gibi tsakanin adadin da aka gina gidan yarin don ya ɗauka da kuma ainihin adadin da ke ciki, ya bai wa ministan damar ganin ainihin girman matsalar da idanunsa. Daga cikin wannan adadi, bincike ya nuna cewa fursunoni 550 na tsare ne saboda zargin da ya shafi ta'addanci, lamarin da ya ƙara dagula matsalar cunkoson da ake fama da ita. Wannan adadi mai yawa na fursunonin da ake zargi da ta'addanci ya mamaye sama da kashi biyu cikin uku na dukkanin fursunonin da ke wurin.
Halin da aka samu fursunonin a ciki ya tayar wa ministan hankali matuƙa, inda ya bayyana cewa yanayin da ya gani ya wuce duk wani abin da zai iya misaltawa. Ministan ya ce, "Yanayin da na samu fursunonin a ciki abin takaici ne matuƙa, kuma ba zan iya kwatanta shi ba." Ya ƙara da cewa, "Akwai fursunonin da ke zaune a ƙasa, wasu kuma a kan tabarmi, amma da yawa daga cikinsu ba su ma da inda za su kwanta." Wannan yanayi na rashin isasshen wurin kwana da cunkoso ya sa ministan ya bayyana cewa ba za a iya ci gaba da jurewa irin wannan halin ba, domin ya saɓawa haƙƙin ɗan'adam kuma yana da haɗarin gaske ga lafiya da tsaro. Minista Daouda ya jaddada cewa abin da ya gani na cunkushewar fursunoni ya tabbatar da muhimmancin ziyarar da ya kai, kuma hakan ya ƙara masa kwarin gwiwar neman mafita cikin gaggawa.
Don samun sauƙin wannan matsala a gidan yarin na Diffa, Minista Alio Daouda ya ba da umarnin cewa a ɗauki matakan gaggawa. Ya ce, "Na ba da umarni cewa a gaggauta samar da manyan tantuna guda uku." Waɗannan tantuna za su zama matsuguni na wucin-gadi ga fursunonin da ba su da inda za su kwanta, wanda zai taimaka wajen rage cunkoson da ke cikin ɗakunan. Baya ga tantunan, ministan ya kuma ba da sanarwar cewa gwamnati za ta ɗauki nauyin samar da ƙarin tabarmi 500 don tabbatar da cewa kowane fursuna ya samu wurin kwanciya mai kyau. Ministan ya jaddada cewa waɗannan matakai ne na farko don rage wahalhalun da fursunonin ke fuskanta yayin da ake ci gaba da neman hanyoyin magance matsalar cunkoson daga tushe. Ya ce waɗannan kayan agajin za su samar da sauƙi na ɗan lokaci, amma ba su ne ainihin mafita mai dorewa ga matsalar ba.
Bukatar Inganta Tsarin Shari'a
Bayan matakan gaggawa da ya ɗauka na samar da tantuna da tabarmi, Minista Alio Daouda ya karkata akalarsa zuwa ga tushen matsalar cunkushewar gidajen yari, inda ya bayyana cewa warware ta na buƙatar sauyi mai zurfi a tsarin shari'ar ƙasar. Ministan ya yi kira da a inganta tsarin gudanar da shari'a don ya zama mai sauri da kuma tasiri, yana mai cewa jinkirin da ake samu wajen yanke hukunci na ɗaya daga cikin manyan dalilan da ke haddasa taruwar fursunoni, musamman waɗanda ake tsare da su ba tare da an yanke musu hukunci ba. Ya bayyana cewa tsare mutane na dogon lokaci suna jiran shari'a ba tare da an tabbatar da laifinsu ba ya saɓawa ƙa'idojin adalci kuma yana ƙara ta'azzara cunkoso a gidajen kaso ba tare da wani dalili ba. A cewarsa, idan har ana son a rage yawan fursunonin da ke gidajen yari, wajibi ne a gaggauta shari'ar waɗanda ake tuhuma, a kuma yanke hukunci a kan lokaci. Minista Daouda ya ƙara da cewa tsarin shari'a mai inganci shi ne wanda yake gudanar da shari'a cikin sauri ba tare da tangarɗa ba. Wannan, a ganinsa, zai tabbatar da cewa waɗanda ba su da laifi sun samu 'yancinsu cikin sauri, yayin da waɗanda aka samu da laifi kuma su fara zaman hukuncinsu ba tare da ɓata lokaci ba, wanda hakan zai taimaka wajen daidaita adadin mutanen da ke gidajen yari a kowane lokaci.
Minista Daouda ya kuma jaddada mahimmancin yin amfani da wasu nau'ikan hukunci da ba lallai sai an kai mutum gidan kaso ba, musamman ga ƙananan laifuka. Ya ba da shawarar cewa ya kamata alƙalai da kotuna su yi la'akari da hukunce-hukunce kamar aikin gayya, inda za a sanya wanda ya yi laifi ya yi wa al'umma aiki na wani adadin lokaci, ko kuma biyan tara mai tsoka a matsayin madadin zaman gidan yari. A ra'ayin ministan, waɗannan matakan za su amfani al'umma ta fuskoki da dama. Na farko, za su rage cunkoso a gidajen yari, wanda zai sauƙaƙa nauyin da ke kan hukumomin gidajen yarin da kuma inganta yanayin zaman waɗanda aka yanke wa hukuncin dauri saboda manyan laifuka. Na biyu, zai rage kuɗin da gwamnati ke kashewa wajen ciyarwa da kuma kula da fursunoni. Na uku, zai ba wa waɗanda suka aikata ƙananan laifuka damar ci gaba da zama a cikin al'ummarsu da kuma gyara halayensu ba tare da shiga cikin yanayin gidan yari wanda zai iya ƙara lalata su ba. Ministan ya yi imanin cewa wannan tsarin, idan aka aiwatar da shi yadda ya kamata, zai haifar da tsarin shari'a mai adalci da kuma inganci ga dukkanin 'yan ƙasa. Ya ce irin wannan tsarin zai rage yawan mutanen da ke shiga gidajen yari, wanda hakan zai ba da damar mayar da hankali kan manyan masu laifi da kuma tabbatar da tsaro a cikin al'umma.
Tarihin Batun da Tasirin Gaba
Matsalar cunkushewar gidajen yari a yankin Diffa ba sabon abu ba ne, domin tana da nasaba kai tsaye da matsalar tsaro da ake fuskanta a yankin tafkin Chadi tsawon shekaru. Hare-haren da ƙungiyoyin masu tayar da ƙayar baya ke kaiwa ya haifar da kame ɗaruruwan mutane da ake zargi da hannu a ayyukan ta'addanci. Wannan ya sanya adadin waɗanda ake tsare da su a gidan yarin Diffa ya ƙaru matuƙa fiye da ƙarfinsa, lamarin da ya janyo matsin lamba ga hukumomi da kuma ƙalubalantar tsarin shari'a na yankin. Ziyarar da Minista Alio Daouda ya kai na zuwa ne a daidai lokacin da ake ƙara samun kiraye-kiraye daga ƙungiyoyin farar hula da na kare haƙƙin ɗan'adam kan buƙatar inganta yanayin gidajen yarin da kuma gaggauta shari'ar waɗanda ake tsare da su. Wannan ziyara ta minista ta zama wata alama ce ta nuna cewa gwamnati ta amince da girman matsalar kuma tana neman hanyoyin da za a bi don magance ta.
Nasarar aiwatar da shawarwarin da ministan ya bayar na iya kawo sauyi mai ma'ana. Idan har aka yi nasarar rage cunkoso ta hanyar amfani da hukunce-hukuncen da ba na ɗauri ba, kamar aikin gayya, hakan zai rage nauyin da ke kan gwamnati wajen ciyarwa da kula da fursunoni. Haka nan, zai ba da damar mai da hankali kan gyaran halayen waɗanda aka yanke wa hukunci kan manyan laifuka. Idan kuma aka samu nasarar gaggauta shari'o'i, hakan zai tabbatar da adalci ga waɗanda ake tsare da su, musamman waɗanda za a iya samu ba su da laifi. Wannan zai kuma ƙarfafa gwiwar jama'a ga tsarin shari'a na ƙasar, inda za su ga cewa ana gudanar da adalci cikin sauri da kuma gaskiya. Sai dai, rashin aiwatar da waɗannan sauye-sauye zai iya haifar da ci gaba da tabarbarewar yanayin gidajen yarin, wanda zai iya zama barazana ga tsaro da lafiyar jama'a, har ma ya zama wuraren da ake ƙara koyon aikata laifuka maimakon gyaran hali. Rashin ɗaukar mataki na iya sa matsalar ta ƙara muni, wanda hakan zai iya haifar da tashin-tashina a cikin gidajen yarin ko kuma yaɗuwar cututtuka saboda cunkoso.
