Ministan Sake Ginawa na Jamhuriyar Nijar, wato Ministre de la Refondation, ya bayyana cewa cin hanci da rashawa wata babbar illa ce da ke raunata ƙarfin ƙasa da al'umma baki ɗaya. Wannan kira ya zo ne a wani ɓangare na ƙoƙarin da gwamnati ke yi na inganta harkokin mulki da kuma tabbatar da adalci a dukkan sassan gudanarwa. A cewar ministan, matsalar cin hanci da zamba tana kawo cikas ga ci gaban ƙasa, tana rage kwarin gwiwar 'yan ƙasa, sannan tana lalata martabar hukumomin gwamnati. Ya jaddada cewa ya zama wajibi a ɗauki tsauraran matakai domin daƙile wannan annoba da ke ci wa cigaban al'ummar Nijar tuwo a ƙwarya. Gwamnati ta ce ba za ta yi ƙasa a gwiwa ba wajen fuskantar duk wani mutum ko ƙungiya da aka samu da hannu a irin waɗannan munanan ayyuka, domin a cewarta, samar da ingantaccen shugabanci mai tsafta shi ne ginshiƙin kowace al'umma mai son ci gaba.
Babban Illar Cin Hanci A Kasar
A yayin da yake ƙarin haske kan illolin da cin hanci da zamba ke haifarwa, Ministan Sake Ginawa na Jamhuriyar Nijar, wato Ministre de la Refondation, ya ce waɗannan laifuka suna shafar kusan kowane fanni na rayuwar al’umma, tun daga kan harkokin tattalin arziki har zuwa kan zamantakewa. Ministan ya yi nuni da cewa idan aka bar cin hanci ya yi kamari, yana haifar da rashin adalci wajen rabon arzikin ƙasa, inda ƙalilan ke amfana da dukiyar da ya kamata a ce ta al’umma ce baki ɗaya. Wannan, a cewarsa, yana haifar da faɗaɗa gibin da ke tsakanin masu hannu da shuni da kuma talakawa, lamarin da kan iya haddasa tashin hankali da rashin kwanciyar hankali a cikin ƙasa.
Ya ci gaba da bayanin cewa cin hanci yana lalata ingancin ayyukan raya ƙasa. A lokacin da ake bayar da kwangiloli bisa rashawa maimakon cancanta, ana ƙarewa da samun ayyuka marasa inganci, kamar gine-ginen da ba su da ƙarfi, hanyoyin da ke saurin lalacewa, ko kuma kayan aiki marasa nagarta. Wannan ba wai kawai almubazzaranci ne da dukiyar jama'a ba, har ma yana jefa rayukan al’umma cikin haɗari. Ministre de la Refondation ya ƙara da cewa cin hanci yana raunata hukumomin shari'a da na tsaro, inda ake samun wasu da ke karɓar toshiyar baki don su kau da kai daga aikata laifi ko kuma su hana a hukunta masu laifi. Hakan na rage amincewar jama'a ga tsarin shari'a baki ɗaya, wanda shi ne ginshiƙin zaman lafiya a kowace al'umma.
A ɓangaren zuba jari kuwa, Ministan ya ce cin hanci da rashawa na korar masu zuba jari na ƙwarai daga ƙasar Nijar. Ya ce kamfanoni masu mutunci na gida da na waje suna gujewa wuraren da sai sun biya na goro kafin a ba su dama ko a sauƙaƙe musu harkokinsu. Rashin zuba jari mai ma'ana yana nufin rashin samar da ayyukan yi ga matasa, wanda hakan ke ƙara ta'azzara matsalolin zaman jama'a.
Ministan ya kuma tabo yadda rashawa ke shafar fannin ilimi da na lafiya. Ya nuna damuwarsa kan yadda ake samun rahotannin cewa wasu lokutan ana neman cin hanci kafin a ba ɗalibi gurbin karatu ko kuma a ba marar lafiya kulawar da ta dace a asibitoci. Irin wannan hali, a cewarsa, yana hana ƴaƴan talakawa samun ilimi mai inganci sannan yana hana marasa lafiya samun kulawar da suke buƙata, lamarin da ke da mummunan tasiri a kan makomar ƙasa da kuma lafiyar al'ummarta. Ya ce ya zama wajibi a yaƙi waɗannan munanan halaye domin gina ƙasar Nijar mai adalci da ci gaba.
Sanarwar Ministan Sake Ginawa
Da yake gabatar da sanarwar a madadin gwamnati, Ministre de la Refondation na Jamhuriyar Nijar ya bayyana cewa gwamnati a shirye take ta yi amfani da dukkan hanyoyin da doka ta tanada domin tunkarar matsalar cin hanci da zamba. Ya ce an kafa wannan sabuwar ma'aikata ta Sake Ginawa ne domin ta zama jigo wajen aiwatar da sauye-sauye masu ma'ana da za su karfafa gwiwar hukumomin gwamnati da kuma dawo da martabar aikin gwamnati a idon jama'a. A cewar ministan, ba za a iya samun ci gaba mai dorewa ba matukar ba a magance tushen matsalolin da ke haddasa rashawa ba. Ya ce an fara nazarin tsare-tsaren da ake da su domin gano duk wata kafa da masu aikata laifukan cin hanci ke amfani da ita domin toshe ta. Haka zalika, ya yi kira ga dukkan ma'aikatan gwamnati da su zama masu kishin kasa da gaskiya a cikin ayyukansu, yana mai tunatar da su cewa nauyin da ke kansu na bauta wa al'umma nauyi ne mai girma wanda ke bukatar rikon amana. Sanarwar ta kuma jaddada cewa za a yi amfani da fasahar zamani wajen sa ido kan yadda ake tafiyar da harkokin gwamnati, musamman a bangarorin da suka shafi kashe kudaden jama'a da bayar da kwangiloli. Wannan, a cewarsa, zai taimaka wajen rage cudanya kai tsaye tsakanin masu neman alfarma da jami'an gwamnati, wanda hakan zai rage damar neman ko karbar cin hanci.
Ministan ya kuma yi kira ga 'yan kasa da su ba da tasu gudunmawar wajen wannan yaki. Ya ce wajibi ne al'umma ta canja tunaninta game da cin hanci, inda ya kamata a daina kallon sa a matsayin wata al'ada da aka saba da ita, a maimakon haka a dauke shi a matsayin babban laifi da ke cutar da kowa. Ya karfafa gwiwar jama'a da su rika bayar da rahoton duk wani jami'in da ya nemi cin hanci ko kuma wanda aka san yana aikata ayyukan zamba. Ya ba da tabbacin cewa gwamnati za ta samar da hanyoyin da za su kare sirrin masu bayar da bayanai, domin a tabbatar da cewa ba su fuskanci wata barazana ko tsangwama ba. Ministre de la Refondation ya ce hadin kan jama'a shi ne makami mafi karfi wajen samun nasara a wannan yaki. Ya ce idan har jama'a suka ki bayar da cin hanci kuma suka rika tona asirin masu karba, to babu shakka za a samu raguwar wannan mummunar dabi'a a cikin al'umma. Sanarwar ta sake nanata kudurin gwamnati na ganin bayan wannan annoba, inda ta ce za a hukunta duk wanda aka samu da laifi, ba tare da la'akari da matsayinsa ko mukaminsa ba, domin a tabbatar da adalci da kuma gina kasa mai inganci ga 'yan Nijar na yanzu da na gaba.
Hanyoyin Da Zasu Kawo Sauyi
Domin samun nasarar wannan gagarumin aiki, Ministre de la Refondation ya bayyana wasu muhimman matakai da gwamnati za ta ɗauka. Na farko shi ne ƙarfafa hukumomin da ke yaƙi da cin hanci da rashawa, kamar su Hukumar Yaƙi da Cin Hanci da Laifuka Masu Alaƙa da Ita (HALCIA). Ministan ya bayyana cewa za a bai wa waɗannan hukumomi ƙarin iko da kuma kayan aikin da suke buƙata domin su gudanar da bincike mai zurfi ba tare da wani shamaki ba. Haka nan, za a tabbatar da cewa suna da isasshen 'yancin cin gashin kai da zai ba su damar gurfanar da duk wanda aka samu da laifi a gaban kuliya, ba tare da la’akari da matsayinsa a cikin al’umma ba. Za a kuma sake duba dokokin da suka shafi cin hanci da zamba domin a tsaurara hukuncin da ake yankewa waɗanda aka samu da laifi, wanda hakan zai zama izina ga wasu.
Wani muhimmin mataki kuma shi ne na wayar da kan al’umma da kuma ma’aikatan gwamnati kan illolin cin hanci. Ma'aikatar Sake Ginawa, tare da haɗin gwiwar sauran hukumomi da ƙungiyoyin farar hula, za ta ƙaddamar da wani babban kamfen na wayar da kai a faɗin ƙasar Nijar. Wannan kamfen zai yi amfani da kafafen yaɗa labarai, da kafofin sada zumunta, da kuma tarurruka a matakin al’umma domin ilmantar da jama’a game da yadda cin hanci ke shafar rayuwarsu ta yau da kullum da kuma makomar ƙasa baki ɗaya. Manufar ita ce a gina al’ummar da ba za ta amince da cin hanci ba kuma wadda za ta riƙa kallon masu aikata shi a matsayin maƙiyan ci gaba. Ga ma’aikatan gwamnati kuwa, za a shirya musu kwasa-kwasai na musamman domin tunatar da su matsayinsu na masu yi wa al’umma hidima da kuma muhimmancin kiyaye amana. Za a kuma samar da tsarin ladabtarwa mai inganci ga duk wani ma’aikacin da ya karya doka.
